Khi quản lý nhân viên khác tính cách mình, trưởng nhóm nên điều chỉnh cách giao việc, cách theo dõi, cách khen và cách góp ý cho hợp với từng người, nhưng giữ nguyên tiêu chuẩn kết quả cho cả nhóm. Sai lầm phổ biến nhất là quản lý người khác theo đúng cách mình muốn được quản lý, rồi ngạc nhiên khi nhân viên không phản hồi như mong đợi.
Muốn điều chỉnh đúng, trưởng nhóm cần biết nhân viên làm việc tốt nhất trong điều kiện nào. Thông tin đó không nằm trong một kết quả trắc nghiệm mà nằm trong những cuộc trò chuyện đều đặn và quan sát công việc thật. Phần dưới đi từ cái bẫy "quản lý theo mình", cách tìm hiểu nhân viên, những điểm có thể điều chỉnh, ranh giới công bằng, tới bộ câu hỏi tự kiểm mỗi tháng.
Cái bẫy "quản lý người khác như quản lý chính mình"
Người được đề bạt lên làm trưởng nhóm thường là người làm giỏi việc chuyên môn. Họ mang theo cách làm việc đã giúp mình thành công: người thích tự do sẽ giao việc rất thoáng, ít hỏi han; người thích kế hoạch sẽ giao việc kèm danh sách chi tiết và kiểm tra thường xuyên; người thích trao đổi sẽ gọi điện, họp nhanh liên tục; người thích yên tĩnh sẽ nhắn tin và mong nhân viên tự tìm tới khi cần.
Với nhân viên giống mình, cách đó trơn tru. Với nhân viên khác mình, nó dễ thành vấn đề. Một nhân viên cần định hướng rõ sẽ thấy hoang mang khi được giao việc quá thoáng, và trưởng nhóm lại nghĩ người đó thiếu chủ động. Một nhân viên quen tự xoay xở sẽ thấy bị soi khi bị kiểm tra hằng ngày, và trưởng nhóm lại nghĩ người đó khó bảo.
Điều đáng nói là cả hai bên đều không sai về tính cách. Cái thiếu là thông tin: trưởng nhóm chưa hỏi nhân viên cần gì, và nhân viên chưa nói ra. Vì vậy, việc đầu tiên của một trưởng nhóm khi nhận nhóm mới không phải là áp ngay quy trình của mình, mà là dành vài tuần để hiểu từng người làm việc ra sao.
Tìm hiểu nhân viên bằng cuộc trò chuyện một kèm một
Cuộc trò chuyện riêng khoảng ba mươi phút, định kỳ hai tuần hoặc một tháng một lần, là công cụ hữu ích nhất. Trong buổi đầu tiên, những câu hỏi sau giúp trưởng nhóm có bức tranh khá rõ:
- Bạn làm việc tốt nhất vào lúc nào trong ngày, và trong điều kiện thế nào?
- Khi được giao một việc mới, bạn thích được hướng dẫn chi tiết hay chỉ cần mục tiêu và hạn?
- Bạn muốn được cập nhật, hỏi han tiến độ bao lâu một lần?
- Khi làm tốt, bạn thích được ghi nhận thế nào: trước cả nhóm, riêng tư, hay bằng một cơ hội mới?
- Khi cần góp ý, bạn muốn nghe ngay hay để tới buổi trò chuyện riêng?
- Kênh liên lạc nào bạn thấy thoải mái nhất cho việc thường và việc gấp?
- Có điều gì ở công ty cũ hoặc trưởng nhóm cũ bạn thấy rất hợp, hoặc rất không hợp?
Ghi lại câu trả lời và xem lại sau vài tháng, vì người ta thay đổi theo kinh nghiệm và hoàn cảnh. Nhân viên mới thường cần hướng dẫn nhiều hơn chính họ một năm sau. Nếu nhân viên chưa quen nói về mình, đừng ép; quan sát cách họ phản hồi với từng kiểu giao việc cũng cho nhiều thông tin.
Những điểm trưởng nhóm có thể điều chỉnh theo từng người
Bảng dưới không chia nhân viên thành hai loại cố định. Mỗi cột là một đầu của một dải, phần lớn mọi người ở giữa và có thể dịch chuyển theo loại việc.
| Việc của trưởng nhóm | Với người cần nhiều định hướng | Với người thích tự chủ |
|---|---|---|
| Giao việc | Mục tiêu, ví dụ mẫu, các bước gợi ý, tiêu chí hoàn thành | Mục tiêu, hạn, giới hạn ngân sách hoặc phạm vi |
| Theo dõi tiến độ | Điểm kiểm tra ngắn ở giữa chừng | Hẹn mốc lớn, để người đó chủ động báo khi vướng |
| Ghi nhận | Nói rõ cụ thể điều gì làm tốt để họ lặp lại | Giao thêm quyền quyết hoặc việc khó hơn |
| Góp ý | Kèm cách sửa cụ thể | Nêu vấn đề, hỏi họ đề xuất cách sửa |
| Họp nhóm | Báo trước phần họ sẽ trình bày | Mời họ dẫn một phần thảo luận |
Có một dải khác cũng hay gặp: người thích trao đổi trực tiếp nhiều và người thích làm việc qua văn bản. Với người đầu, một cuộc gọi năm phút mỗi sáng có thể thay cho nhiều tin nhắn. Với người sau, một tin nhắn rõ ràng gửi trước giờ làm giúp họ chủ động sắp việc, và nên tránh gọi đột xuất khi việc không gấp.
Điều chỉnh cách làm, không điều chỉnh tiêu chuẩn
Lo ngại hay gặp nhất của trưởng nhóm là "nếu đối xử mỗi người một kiểu thì có bất công không". Câu trả lời nằm ở chỗ tách hai thứ: tiêu chuẩn và cách làm. Tiêu chuẩn là kết quả cần đạt, hạn chót, chất lượng tối thiểu, quy định của công ty; những thứ này giống nhau cho mọi người. Cách làm là kênh liên lạc, mức độ hướng dẫn, nhịp kiểm tra, kiểu ghi nhận; những thứ này có thể khác.
Ví dụ, cả nhóm cùng phải nộp báo cáo tuần trước năm giờ chiều thứ Sáu. Người cần định hướng được hẹn kiểm tra nháp vào thứ Tư, người tự chủ thì không. Không ai được phép nộp trễ vì "tính em thế". Đó là công bằng về kết quả, không phải đồng nhất về cách làm.
Cũng nên minh bạch với cả nhóm rằng trưởng nhóm điều chỉnh cách làm theo nhu cầu từng người, và ai cũng có thể đề nghị thay đổi trong buổi trò chuyện riêng. Khi mọi người biết điều đó, họ ít nghĩ đồng nghiệp được ưu ái. Ngược lại, nếu điều chỉnh âm thầm và chỉ với vài người thân thiết, cảm giác thiên vị gần như chắc xuất hiện.
Khi trưởng nhóm và nhân viên ở hai đầu khác nhau
Trưởng nhóm hướng nội, nhân viên hướng ngoại. Nhân viên có thể thấy thiếu tương tác, nghĩ sếp lạnh lùng hoặc không quan tâm. Một cuộc gọi ngắn đầu tuần, vài câu hỏi han ngoài lề công việc, và cho nhân viên vai trò kết nối với bộ phận khác thường đủ. Trưởng nhóm không cần thay đổi bản thân, chỉ cần nói rõ "mình ít nói nhưng cứ hỏi bất cứ lúc nào".
Trưởng nhóm hướng ngoại, nhân viên hướng nội. Nhân viên có thể thấy bị cuốn vào quá nhiều cuộc họp, bị gọi bất ngờ. Trưởng nhóm nên báo trước nội dung cần bàn, cho thời gian trả lời bằng văn bản, và đừng đánh giá mức độ cống hiến qua số lần lên tiếng.
Trưởng nhóm thích kế hoạch, nhân viên thích ứng biến. Chia việc thành mốc cứng không đổi và phần linh hoạt. Nhân viên có không gian xoay xở, trưởng nhóm vẫn yên tâm về hạn.
Trưởng nhóm nói thẳng, nhân viên nhạy cảm với góp ý. Góp ý vẫn cần rõ, nhưng nên nói riêng, mở đầu bằng điều làm được, nêu vấn đề cụ thể và cho thời gian tiếp nhận trước khi hỏi kế hoạch sửa. Nói nhẹ không có nghĩa là nói mập mờ; nhân viên cần biết chính xác điều gì phải thay đổi.
Trưởng nhóm thích ứng biến, nhân viên thích kế hoạch. Báo thay đổi càng sớm càng tốt, kèm lý do. Với người thích kế hoạch, thay đổi phút chót không có giải thích gây căng thẳng nhiều hơn khối lượng việc.
Một tình huống: trưởng phòng mới và hai nhân viên lâu năm
Giả định chị Lan vừa lên làm trưởng phòng kế toán ở một công ty sản xuất tại Hải Phòng. Chị là người rất kỹ, thích mọi thứ có quy trình và lịch rõ ràng. Phòng có anh Hùng, mười năm kinh nghiệm, quen tự xử lý và ghét bị hỏi tiến độ; và Trang, mới vào hai năm, làm cẩn thận nhưng hay ngại hỏi khi vướng.
Tháng đầu, chị Lan áp cùng một cách cho cả hai: danh sách việc chi tiết mỗi sáng, kiểm tra cuối ngày. Anh Hùng bắt đầu trả lời cộc lốc, còn Trang vẫn để việc trễ vì không dám báo là chưa hiểu yêu cầu. Sau hai buổi trò chuyện riêng, chị đổi: với anh Hùng, chị chỉ hẹn mốc cuối tuần và để anh tự báo khi có vấn đề, kèm giao anh phụ trách hướng dẫn nghiệp vụ cho người mới. Với Trang, chị giữ điểm kiểm tra giữa tuần và nói rõ "hỏi lại không bao giờ bị coi là kém".
Hai tháng sau, cả hai đều nộp đúng hạn. Anh Hùng cởi mở hơn vì được tin, Trang hỏi nhiều hơn vì biết không bị đánh giá. Tiêu chuẩn của phòng không đổi, chỉ cách chị Lan làm việc với từng người thay đổi.
Câu tự hỏi mỗi tháng của người quản lý
Dành mười lăm phút mỗi tháng trả lời những câu sau cho từng nhân viên. Chúng giúp phát hiện sớm khi cách quản lý đang lệch với người được quản lý:
- Mình có đang đánh giá người này theo kết quả, hay theo việc họ làm giống mình tới đâu?
- Lần gần nhất mình hỏi người này cần gì để làm tốt hơn là khi nào?
- Người này có đang nhận toàn việc hợp sở trường, hay cũng có cơ hội học điều mới?
- Mình có đang dùng một nhãn tính cách để giải thích hành vi của họ thay vì hỏi trực tiếp?
- Nếu người này nghỉ việc ngày mai, mình có đoán được lý do không?
- Có ai trong nhóm hầu như không bao giờ lên tiếng mà mình chưa tìm hiểu vì sao?
Nếu câu thứ năm khiến bạn lúng túng, đó là tín hiệu nên có buổi trò chuyện riêng sớm. Những người im lặng rời đi thường đã có lý do từ lâu mà không ai hỏi.
Một cách tự kiểm khác là nhờ một trưởng nhóm đồng cấp tin cậy ngồi nghe một buổi họp nhóm của bạn rồi nhận xét: ai được nói nhiều, ai bị ngắt lời, ai không được hỏi tới. Người ngoài thường thấy những điều mà người đang điều hành không để ý.
Câu hỏi thường gặp
Có nên cho cả nhóm làm trắc nghiệm tính cách để quản lý dễ hơn?
Có thể làm như một hoạt động để mọi người nói chuyện về cách làm việc, nhưng không nên dùng kết quả để phân việc hay đánh giá. MBTI chia nhị phân và có thể ra kết quả khác khi làm lại. Cuộc trò chuyện riêng cho thông tin chắc hơn.
Điều chỉnh theo từng nhân viên có làm trưởng nhóm mất thời gian không?
Thời gian ban đầu nhiều hơn, chủ yếu cho các buổi trò chuyện riêng. Nhưng về lâu dài thường tiết kiệm hơn vì ít phải sửa việc, ít hiểu lầm và ít mất người. Phần lớn điều chỉnh là thói quen nhỏ, không tốn công.
Nhân viên dùng tính cách để biện minh cho việc trễ hạn thì xử lý sao?
Ghi nhận nhu cầu về cách làm việc, nhưng nhắc rằng hạn và chất lượng là tiêu chuẩn chung. Cùng nhau tìm cách làm để đạt hạn, ví dụ thêm điểm kiểm tra giữa chừng. Nếu lặp lại, xử lý như vấn đề hiệu quả công việc, không như vấn đề tính cách.
Trưởng nhóm hướng nội có quản lý tốt được không?
Được. Hướng nội không quyết định khả năng quản lý. Trưởng nhóm hướng nội thường lắng nghe kỹ và chuẩn bị chu đáo. Điều cần chú ý là chủ động tạo kênh để nhân viên tìm tới, và đừng để nhân viên cần tương tác nhiều thấy bị bỏ rơi.
Bao lâu nên có một buổi trò chuyện riêng với nhân viên?
Thường là hai tuần hoặc một tháng một lần, khoảng ba mươi phút. Nhân viên mới hoặc đang gặp khó có thể cần dày hơn. Điều quan trọng là đều đặn và không bị huỷ thường xuyên, vì huỷ nhiều lần ngầm báo rằng buổi đó không quan trọng.