HuongNgoai.comHướng Ngoại
Tính cách trong tình bạn, gia đình, tình yêu

Người nói thẳng sống cùng người nhạy cảm: bớt cãi nhau vì cách nói trong nhà

Một người góp ý thẳng thừng, một người nghe câu nào cũng thấy nhói. Vì sao cùng một câu nói mà hai cách nghe, và cách mỗi bên điều chỉnh để bớt cãi trong nhà.

Middle-aged Vietnamese husband and wife sitting at a wooden dining table after dinner, husband talking with open hands, wife looking down at her teacup, side view, dim warm evening light

Người nói thẳng sống cùng người nhạy cảm sẽ bớt cãi nhau khi cả hai tách được nội dung khỏi cách nói: người nói thẳng giữ nguyên điều cần nói nhưng chọn lúc và chọn chữ, người nhạy cảm tách lời góp ý về việc khỏi cảm giác bị đánh giá con người mình. Không ai cần đổi tính, chỉ cần đổi vài thói quen giao tiếp.

Trong nhiều gia đình, cùng một câu "món này mặn quá" có thể là nhận xét bình thường với người nói nhưng là một vết xước với người nghe. Lặp lại mỗi ngày, những vết xước nhỏ thành khoảng cách lớn. Phần dưới giải thích vì sao có hai cách nghe, đưa ra cách làm cụ thể cho từng bên và chỉ ra lúc nào lời nói thẳng đã vượt quá ranh giới.

Cùng một câu, hai cách nghe

Người nói thẳng thường coi lời nói là công cụ truyền thông tin: thấy gì nói nấy, nói cho nhanh, nói xong là xong. Với họ, "cái áo này không hợp với em" chỉ là một nhận xét về cái áo. Họ thường không để ý tới giọng mình, nét mặt mình, hay thời điểm mình nói.

Người nhạy cảm thường nghe lời nói như một tín hiệu về mối quan hệ: người kia có còn quý mình không, có đang thất vọng không. Với họ, cùng câu đó có thể nghe thành "em mặc gì cũng không đẹp" hay "anh không thích cách em chọn đồ". Họ để ý cả giọng, cả lúc nói, cả việc có người khác đang nghe hay không.

Không ai trong hai người nghe sai hay nói sai một cách tuyệt đối. Người nói thẳng có điểm mạnh là rõ ràng, không vòng vo, ít để bực tích tụ. Người nhạy cảm có điểm mạnh là để ý cảm xúc người khác, nhận ra sớm khi trong nhà có gì không ổn. Vấn đề chỉ nảy sinh khi mỗi người coi cách của mình là cách đúng duy nhất.

Nói thẳng và nhạy cảm nhìn qua các khung tính cách

Không có khung tính cách nào có một ô tên "nói thẳng" hay "nhạy cảm". Nhưng vài khái niệm quen thuộc giúp hiểu hai kiểu này rõ hơn, với lưu ý rằng đây là xu hướng có nhiều mức độ.

KhungGần với người nói thẳngGần với người nhạy cảmLưu ý
MBTI, cặp T và FRa quyết định dựa nhiều vào lý lẽ, nguyên tắc (T)Ra quyết định có tính nhiều tới cảm xúc người liên quan (F)T không có nghĩa là vô cảm, F không có nghĩa là thiếu lý trí; kết quả có thể đổi khi làm lại
Big Five, yếu tố dễ chịuMức dễ chịu thấp hơn: thẳng, sẵn sàng phản bácMức dễ chịu cao hơn: mềm mỏng, tránh va chạmMức nào cũng có mặt mạnh, không mức nào tốt hơn
Big Five, yếu tố bất ổn cảm xúcThường ít bị lời nói làm xáo động lâuThường dễ bị lời chê làm buồn, nghĩ lại nhiềuĐây là xu hướng phản ứng, không phải bệnh
Thói quen gia đìnhLớn lên trong nhà quen nói thẳngLớn lên trong nhà ít va chạm hoặc hay bị chêThói quen học được nên cũng điều chỉnh được

Dòng cuối thường quan trọng hơn ba dòng trên. Nhiều người nói thẳng chỉ đơn giản là lặp lại cách bố mẹ mình nói, và nhiều người nhạy cảm đã nghe quá nhiều lời chê khi còn nhỏ. Hiểu được nguồn gốc giúp cả hai bớt trách nhau.

Một ví dụ: chị Hạnh và anh Dũng ở Lâm Đồng

Anh Dũng làm kỹ sư nông nghiệp, quen nói ngắn và thẳng. Chị Hạnh dạy mầm non, chu đáo, hay để ý cảm xúc người khác. Mỗi tối, anh Dũng nhận xét vài câu kiểu "canh hơi nhạt", "con học bài chưa xong mà em để nó xem ti vi à". Với anh, đó là thông tin. Với chị Hạnh, tối nào cũng có cảm giác bị chấm điểm, và chị dần ít nói trong bữa cơm.

Một lần cãi nhau to, chị Hạnh nói rằng chị thấy mình làm gì cũng thiếu. Anh Dũng ngạc nhiên thật sự, vì anh chưa bao giờ nghĩ vợ mình làm thiếu cái gì; anh chỉ nói những điều nhỏ cần chỉnh. Sau đó hai người thống nhất: anh Dũng nói một điều anh thấy tốt trước khi góp ý, và không góp ý chuyện dạy con trước mặt con; chị Hạnh khi thấy nhói sẽ nói ngay "câu đó em nghe thấy hơi nặng" thay vì im lặng.

Chuyện của anh chị là tình huống dựng lại để minh hoạ. Anh Dũng vẫn nói thẳng, chị Hạnh vẫn nhạy cảm. Cái thay đổi là mỗi người có một việc cụ thể để làm, và cả hai có một câu chung để báo cho nhau biết khi lời nói đã chạm quá mức.

Với người nói thẳng: góp ý mà không làm đau

Nói thẳng là điểm mạnh khi lời nói vẫn giữ được sự tôn trọng. Vài bước dưới không làm bạn bớt thẳng, chỉ làm lời bạn dễ được nghe hơn.

  1. Tự hỏi điều này có cần nói ngay không. Nhiều nhận xét nhỏ không cần nói, hoặc có thể chờ lúc thích hợp.
  2. Chọn lúc riêng, không góp ý trước mặt con cái, họ hàng hay bạn bè.
  3. Nói về việc cụ thể, tránh các chữ "luôn luôn", "chẳng bao giờ".
  4. Nói kèm một điều bạn thấy được, nếu đó là điều thật lòng.
  5. Hỏi lại người kia nghĩ sao, thay vì coi lời mình là kết luận.
  6. Để ý phản ứng: nếu người kia lặng đi, hỏi "anh nói có nặng không".

Bước một là bước khó nhất với người nói thẳng, vì họ quen nghĩ rằng thấy mà không nói là không thật lòng. Nhưng chọn điều để nói không phải giả dối, mà là ưu tiên những điều thật sự quan trọng.

Với người nhạy cảm: nghe góp ý mà không bị cuốn

Tách việc khỏi con người. "Canh hơi nhạt" là nhận xét về nồi canh hôm nay, không phải về giá trị của bạn. Thử nhắc lại câu đó trong đầu và tự hỏi nó thật sự nói về điều gì.

Nói ra ngay khi thấy nhói. Im lặng rồi buồn cả tối khiến người kia không biết mình đã làm gì. Một câu ngắn như "câu đó em nghe hơi nặng" giúp người nói thẳng học được nhanh nhất.

Hỏi lại ý thật. "Anh muốn nói là món này cần thêm muối, hay anh không thích món này?" Phần lớn lần, câu trả lời nhẹ hơn điều bạn tưởng.

Ghi nhận những lúc người kia đã cố. Khi người nói thẳng chọn lời mềm hơn, một lời ghi nhận giúp họ giữ thói quen mới.

Tự chăm cảm xúc của mình. Khi lời nói chạm vào những vết thương cũ, như bị chê hồi nhỏ, phản ứng có thể mạnh hơn tình huống hiện tại. Nhận ra điều này là việc của bạn, không phải lỗi của người kia.

Cùng nội dung, cách nói khác

Không cần bỏ điều muốn nói. Thường chỉ cần đổi vài chữ và đổi trật tự câu là người nghe đón nhận khác hẳn.

  • "Canh mặn quá" có thể thành "Canh hôm nay hơi mặn với anh, lần sau em bớt chút muối nhé".
  • "Em chẳng bao giờ đúng giờ" có thể thành "Mấy lần gần đây mình đi trễ, anh hơi lo vì có hẹn với khách".
  • "Sao con lại thế, em dạy kiểu gì vậy" nên chờ lúc con ngủ: "Anh thấy con dạo này hay cãi, mình bàn cách nhé".
  • "Cái váy này xấu" có thể thành "Anh thấy em mặc màu xanh hôm trước hợp hơn".
  • "Mình thẳng tính nên nói vậy" có thể thành "Anh nói hơi thẳng, nếu nặng thì em nói anh nhé".

Câu cuối đáng để ý nhất. "Mình thẳng tính" thường được dùng như tấm vé miễn trách nhiệm cho cách nói. Đổi nó thành lời mời người kia góp ý lại biến tính thẳng thành điều đáng tin.

Khi cả hai cùng thẳng hoặc cùng nhạy cảm

Không phải nhà nào cũng có một người thẳng và một người nhạy cảm. Có những cặp cả hai đều nói thẳng: họ ít khi để bụng lâu, nhưng các cuộc tranh luận dễ leo thang nhanh vì không ai chịu hạ giọng trước. Với họ, việc cần tập không phải là bớt thẳng mà là biết dừng: thống nhất một câu để tạm ngừng khi cuộc nói chuyện bắt đầu thành cuộc thắng thua.

Ngược lại, có những cặp cả hai đều nhạy cảm và ngại va chạm. Nhà họ thường êm, nhưng những điều không vừa ý bị nuốt vào, tích lại, rồi bùng ra vào một lúc không ngờ, hoặc thành một khoảng cách lặng lẽ. Với họ, việc cần tập là nói ra sớm hơn, khi chuyện còn nhỏ, và tin rằng người kia đủ vững để nghe.

Dù nhà bạn thuộc kiểu nào, một thói quen giúp được cả ba trường hợp: mỗi tuần dành một lúc ngắn hỏi nhau "tuần này có câu nào làm em hay anh khó chịu không". Câu hỏi đều đặn làm việc góp ý thành chuyện bình thường, không phải sự kiện phải chờ tới khi cãi nhau mới nói.

Khi lời nói thẳng đã thành tổn thương

Có ranh giới giữa nói thẳng và nói nặng lời. Nói thẳng là nói rõ một việc cụ thể. Khi lời nói chuyển sang chê bai con người, so sánh hạ thấp, mỉa mai trước mặt người khác, lặp lại mỗi ngày bất kể người kia phản hồi gì, đó không còn là chuyện tính cách.

Nếu bạn ở phía nghe và thấy mình ngày càng mất tự tin, sợ mở lời, thường xuyên tự hỏi mình có làm gì sai không, hoặc đã nói nhiều lần mà người kia vẫn không thay đổi, hãy tìm một người tin cậy để nói chuyện. Một chuyên gia tâm lý hoặc tư vấn gia đình có thể giúp bạn nhìn rõ đâu là khác biệt bình thường và đâu là điều cần thay đổi.

Nếu bạn ở phía nói và được người thân nói rằng lời mình làm họ đau, đừng vội biện hộ bằng "mình chỉ nói thật". Thử lắng nghe đến hết, hỏi họ nhớ câu nào nhất, rồi nghĩ xem nội dung đó nói theo cách khác được không. Thừa nhận mình đã nói nặng không làm bạn bớt thẳng thắn, mà cho thấy bạn thẳng thắn cả với chính mình.

Câu hỏi thường gặp

Người nói thẳng có phải là người vô tâm?

Không. Nhiều người nói thẳng rất quan tâm người khác nhưng quen cách giao tiếp ngắn gọn, ít để ý giọng điệu. Họ thường thay đổi nhanh khi được nói rõ câu nào làm người kia đau.

Nhạy cảm có phải là yếu đuối?

Không. Nhạy cảm là xu hướng để ý nhiều tới cảm xúc và tín hiệu của người khác. Nó giúp nhận ra sớm khi có điều không ổn trong gia đình, chỉ cần học cách tách lời góp ý khỏi cảm giác bị đánh giá.

Có nên dùng MBTI để giải thích chuyện này trong gia đình?

Có thể dùng cặp T và F như một cách gọi tên khác biệt, nhưng đừng dùng để biện minh. Kết quả MBTI có thể đổi khi làm lại, và thói quen giao tiếp học từ gia đình thường giải thích được nhiều hơn.

Làm sao báo cho người nhà rằng lời họ nói làm mình đau?

Nói ngay khi còn nhỏ, bằng một câu ngắn về cảm giác của mình, ví dụ câu đó nghe hơi nặng. Sau đó, vào lúc bình tĩnh, nói rõ hơn câu nào và vì sao, kèm điều bạn mong họ làm khác.

Khi nào lời nói thẳng trở thành bạo lực bằng lời?

Khi nó chê bai con người, hạ thấp, mỉa mai trước mặt người khác, lặp lại thường xuyên dù người nghe đã phản hồi. Khi đó nên nói với người tin cậy và tìm sự hỗ trợ của chuyên gia.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138