Người hướng nội về quê ăn Tết vẫn có thể giữ sức nếu chuẩn bị trước: thống nhất lịch thăm hỏi với cha mẹ, chọn sẵn vài góc nghỉ trong nhà, và có sẵn câu trả lời ngắn cho những câu hỏi khó. Tết không cần trở thành bài kiểm tra sức chịu đựng, càng không cần trốn tránh gia đình.
Mấy ngày Tết dồn liền những thứ làm người cần yên tĩnh cạn năng lượng nhanh nhất: nhà đông người từ sáng tới tối, khách đến không báo trước, đi chúc Tết hết nhà này sang nhà khác, và những câu hỏi rất riêng từ người họ hàng một năm gặp một lần. Phần dưới đi qua từng giai đoạn: trước khi về, trong những ngày Tết, và sau Tết.
Vì sao Tết làm nhiều người hướng nội kiệt sức
Người nghiêng về hướng nội thường thấy tiếp xúc xã hội kéo dài làm mình hao năng lượng, kể cả khi họ quý những người đang ở cạnh. Một buổi tiệc vài giờ còn chịu được, nhưng Tết thường kéo dài ba bốn ngày liền, gần như không có khoảng trống. Sáng cúng, trưa có khách, chiều đi chúc Tết, tối lại ngồi với cả nhà.
Thêm vào đó, giao tiếp ngày Tết mang nhiều nghi thức: chào đúng vai vế, chúc đúng câu, mời trà mời bánh, đáp lại những câu hỏi thăm theo lệ. Phải để ý nhiều thứ cùng lúc làm người ta mệt hơn một cuộc trò chuyện bình thường với bạn thân.
Một điểm hay bị bỏ qua: nhiều người hướng nội đi làm xa, cả năm sống một mình hoặc với ít người. Từ nhịp sống đó chuyển sang nhà đông người là thay đổi đột ngột. Mệt mỏi trong những ngày đầu về quê không có nghĩa là bạn không thương gia đình, chỉ là cơ thể và đầu óc cần thời gian chuyển nhịp.
Chuẩn bị năng lượng trước khi về
Những người về quê ăn Tết mà vẫn thấy dễ chịu thường đã chuẩn bị từ trước, không chỉ quà cáp mà cả lịch và sức lực của mình.
- Hỏi cha mẹ trước lịch Tết: ngày nào cúng, ngày nào đi chúc Tết họ nội, họ ngoại, nhà nào nhất định phải tới.
- Đánh dấu những khoảng trống trong lịch đó để biết lúc nào mình có thể nghỉ.
- Nếu được, về sớm hơn một hai ngày để có thời gian quen nhịp nhà trước khi khách tới.
- Ngủ đủ những ngày trước khi về, đừng cố làm cho xong mọi việc rồi về trong trạng thái đã cạn.
- Mang theo thứ giúp bạn nạp lại: một cuốn sách, tai nghe, đôi giày để đi bộ buổi sáng.
- Nghĩ trước câu trả lời ngắn cho hai ba câu hỏi bạn biết chắc sẽ bị hỏi.
Bước một và hai quan trọng nhất. Biết trước ngày nào nặng, ngày nào nhẹ giúp bạn bớt cảm giác bị cuốn đi, và chủ động phân bổ sức thay vì cạn ngay từ mùng một.
Những câu hỏi khó và cách đáp ngắn
Phần lớn câu hỏi của họ hàng ngày Tết là cách hỏi thăm theo lệ, không nhằm làm khó bạn. Đáp ngắn, lễ phép rồi chuyển sang chuyện khác thường là cách đỡ mệt nhất cho cả hai bên.
| Câu hay gặp | Cách đáp ngắn | Câu chuyển chủ đề |
|---|---|---|
| "Bao giờ lấy vợ, lấy chồng?" | "Dạ khi nào có tin vui cháu báo cô chú đầu tiên ạ." | "Năm nay em Bin vào lớp mấy rồi cô?" |
| "Lương tháng được bao nhiêu?" | "Dạ đủ sống và để dành được chút ít ạ." | "Năm nay vườn nhà mình thu được nhiều không chú?" |
| "Sao ít nói thế, lên thành phố khác rồi à?" | "Dạ cháu vẫn vậy, cháu thích nghe mọi người kể hơn." | "Hồi xưa bác ra Hà Nội làm thế nào ạ?" |
| "Bao giờ về quê làm cho gần bố mẹ?" | "Dạ cháu cũng đang tính, có gì cháu bàn với bố mẹ." | "Dạo này ông bà khoẻ không ạ?" |
Mẹo nhỏ cho người hướng nội: câu chuyển chủ đề tốt nhất là một câu hỏi mời người lớn kể chuyện của họ. Bạn được nghe nhiều hơn nói, người lớn được kể, hai bên đều vui.
Nếu một câu hỏi làm bạn thật sự khó chịu và bị hỏi lại nhiều lần, có thể nhờ cha mẹ nói trước với người thân, hoặc nói riêng với người đó một câu nhẹ nhàng rằng mình chưa muốn bàn chuyện ấy. Đừng phản ứng gay gắt giữa bàn đông người.
Tìm góc nghỉ trong nhà đông người
Nhận việc tay chân. Rửa bát, gói bánh, dọn sân, đi chợ mua thêm đồ. Làm việc tay chân vừa giúp gia đình, vừa cho bạn một khoảng không phải nói chuyện liên tục, và chẳng ai trách người đang làm việc.
Đi bộ buổi sáng sớm. Trước khi khách tới, nửa tiếng đi bộ quanh làng, ra đồng hay ra bờ sông giúp bạn bắt đầu ngày với một khoảng yên tĩnh riêng.
Dắt các cháu nhỏ đi chơi. Trông trẻ con là việc được cả nhà quý, và chơi với trẻ đỡ mệt hơn nhiều so với tiếp chuyện người lớn.
Ngồi cạnh ông bà. Người già thường thích có cháu ngồi cạnh nghe kể chuyện ngày xưa, không cần đối đáp nhanh. Đây là kiểu giao tiếp một với một, chậm rãi, hợp với nhiều người hướng nội, và là món quà quý với ông bà.
Nghỉ trưa thật sự. Ở nhiều vùng quê, nghỉ trưa là nếp quen. Tận dụng khoảng này để nằm một mình, không cần ngủ, chỉ cần không phải tiếp ai.
Xin phép rút lui sớm vào buổi tối. Một câu như "Cháu đi đường mệt, cháu xin phép nghỉ trước" hiếm khi bị phật lòng, nhất là khi ban ngày bạn đã có mặt đầy đủ.
Một ví dụ: Phương về quê ở Nghệ An
Phương làm biên tập viên ở Hà Nội, quê Nghệ An. Những năm trước, Phương về đúng chiều Ba Mươi, mùng một đã bị cuốn vào đi chúc Tết họ nội, mùng hai họ ngoại, mùng ba bạn bè cha mẹ tới nhà. Mùng bốn lên xe ra Hà Nội, Phương mệt tới mức ốm mất ba ngày và thấy có lỗi vì đã cáu với mẹ.
Năm nay Phương gọi điện cho mẹ từ hai tuần trước, hỏi lịch và nói thật rằng mình hay bị đuối mấy ngày Tết. Mẹ Phương ngạc nhiên nhưng đồng ý: Phương sẽ đi chúc Tết cùng bố mẹ những nhà ông bà, bác ruột, còn nhà họ hàng xa thì bố mẹ đi. Phương về sớm hai ngày, giúp mẹ dọn nhà, gói bánh, sáng nào cũng ra đê đi bộ.
Ví dụ giả định này không có gì đặc biệt, chỉ là một cuộc gọi trước và vài thói quen nhỏ. Nhưng nó cho thấy phần lớn mệt mỏi ngày Tết đến từ việc không có kế hoạch, chứ không phải từ việc gặp gia đình.
Những điều không cần làm
Áp lực ngày Tết đôi khi đến từ chính kỳ vọng của mình. Có vài điều bạn có thể bỏ qua mà không ai thật sự để ý.
- Không cần có mặt ở mọi cuộc trò chuyện của người lớn từ đầu đến cuối.
- Không cần trả lời chi tiết mọi câu hỏi riêng tư; một câu ngắn lễ phép là đủ.
- Không cần đi chúc Tết mọi nhà trong họ nếu cha mẹ đã đồng ý chia việc.
- Không cần thức khuya đánh bài, hát hò đến cuối nếu bạn đã mệt.
- Không cần giải thích với họ hàng về chuyện hướng nội hay hướng ngoại.
- Không cần tự trách vì thấy mệt khi ở cạnh người mình thương.
Điều duy nhất nên giữ là sự lễ phép và có mặt ở những lúc quan trọng: lúc cúng, bữa cơm chính, lúc chúc Tết ông bà. Ngoài những lúc đó, bạn có nhiều tự do hơn bạn nghĩ.
Một cách tự kiểm đơn giản: cuối mỗi ngày Tết, hỏi mình còn bao nhiêu sức trên thang mười. Nếu đã xuống dưới ba, ngày mai cần một khoảng nghỉ dài hơn, và nên nói trước với cha mẹ thay vì để tới lúc cáu gắt.
Nếu người thân của bạn là người hướng nội
Phần này dành cho người nghiêng về hướng ngoại, thấy Tết là dịp vui nhất năm, nhưng có em gái, chồng, con dâu hay con trai lại tỏ ra mệt mỏi, lầm lì mỗi dịp Tết. Đừng vội kết luận họ không thích gia đình mình. Rất có thể họ đang cạn sức sau nhiều ngày phải tiếp chuyện liên tục.
Bạn có thể giúp bằng những việc rất nhỏ. Đỡ lời khi họ hàng hỏi dồn một câu khó. Giao cho họ một việc tay chân để họ có cớ rời khỏi bàn trà. Nhắc cả nhà rằng ai đi đường xa thì nghỉ trưa trước. Không gọi tên họ ra giữa đông người để bắt phát biểu hay hát.
Với người làm dâu, làm rể lần đầu về nhà bạn ăn Tết, những điều này càng quan trọng. Họ vừa phải làm quen với cả một họ hàng, vừa phải giữ phép tắc của một nhà khác. Một người trong nhà để ý và đỡ cho họ thường là điều họ nhớ nhất về cái Tết đầu tiên.
Sau Tết: nạp lại và những dấu hiệu nên để ý
Nếu được, đừng xếp lịch ngày đầu đi làm ngay sau khi về tới thành phố. Một buổi tối hoặc một ngày yên tĩnh, dọn nhà, nấu một bữa đơn giản, ngủ sớm, giúp bạn chuyển lại nhịp sống của mình. Nhiều người hướng nội nói rằng chính ngày nghỉ này giúp họ nhớ Tết với cảm giác ấm áp thay vì kiệt sức.
Cũng nên ghi lại vài dòng: điều gì làm Tết năm nay dễ chịu, điều gì làm mình đuối nhất. Năm sau đọc lại, bạn sẽ có sẵn kế hoạch tốt hơn, và biết nên nói trước với cha mẹ điều gì.
Còn nếu sau Tết bạn thấy buồn bã kéo dài nhiều tuần, mất hứng với công việc và những thứ từng thích, ngủ không được hoặc ngủ quá nhiều, đó không còn là mệt mỏi sau mấy ngày đông người. Những ngày Tết đôi khi khơi lại những chuyện gia đình chưa lành, và nói chuyện với một chuyên gia tâm lý có thể giúp bạn gỡ những điều đó.
Câu hỏi thường gặp
Người hướng nội có nên né về quê ăn Tết?
Không cần né. Phần lớn mệt mỏi ngày Tết có thể giảm bằng cách chuẩn bị lịch, chia việc với cha mẹ và giữ vài khoảng nghỉ mỗi ngày. Có mặt ở những lúc quan trọng thường quan trọng hơn có mặt mọi lúc.
Họ hàng hỏi chuyện cưới xin, lương bổng thì trả lời thế nào?
Đáp ngắn, lễ phép, không cần chi tiết, rồi hỏi lại một câu để người lớn kể chuyện của họ. Phần lớn câu hỏi ngày Tết là cách hỏi thăm theo lệ, không nhằm làm khó bạn.
Làm sao xin nghỉ sớm mà không bị trách?
Có mặt đầy đủ ở những lúc chính như cúng, bữa cơm, chúc Tết ông bà, rồi xin phép nghỉ bằng một lý do ngắn như đi đường mệt. Ban ngày có mặt nhiều thì buổi tối rút sớm hiếm khi bị phật lòng.
Có nên nói với bố mẹ rằng mình là người hướng nội?
Không cần dùng chữ hướng nội. Nói cụ thể rằng mình hay mệt khi đông người nhiều ngày liền và đề nghị cách chia lịch sẽ dễ được hiểu hơn một khái niệm tâm lý.
Mệt mỏi sau Tết kéo dài bao lâu thì nên để ý?
Mệt vài ngày sau Tết là bình thường. Nếu buồn bã, mất hứng thú, rối loạn giấc ngủ kéo dài nhiều tuần, nên nói với người tin cậy và cân nhắc gặp chuyên gia tâm lý.