Làm việc nhóm với người khác tính cách trôi chảy hơn khi cả nhóm nói rõ ba thứ ngay từ đầu: ai cần thời gian nghĩ trước khi góp ý, ai cần trao đổi nhanh để nghĩ ra, và nhóm sẽ chốt việc, giữ hạn theo cách nào. Phần lớn va chạm không đến từ việc ai đó "khó tính", mà từ những thói quen làm việc khác nhau mà không ai nói thành lời.
Khác tính cách không phải là vấn đề cần sửa. Một nhóm có người thích lên kế hoạch kỹ và người thích ứng biến, có người nói nhiều và người quan sát lâu, thường nhìn được nhiều mặt của việc hơn một nhóm toàn người giống nhau. Cái cần làm là biến khác biệt thành cách phân vai, chứ không để nó thành lý do đổ lỗi. Phần dưới đi từ chỗ khác biệt hay lộ ra, cách chia việc, cách lập thoả thuận nhóm, tới những lỗi phổ biến và câu tự hỏi trước khi kết luận về một đồng nghiệp.
Khác tính cách trong nhóm thường lộ ra ở đâu
Ít ai cãi nhau vì "bạn là người hướng nội". Người ta khó chịu vì những chuyện rất cụ thể: một người gửi tin nhắn lúc mười một giờ đêm và mong được trả lời ngay, người kia để điện thoại im lặng sau giờ làm. Một người muốn ngồi lại bàn ngay khi có vấn đề, người kia muốn đọc tài liệu, ngủ một đêm rồi mới nói. Một người nhìn hạn chót là mốc phải xong sớm, người kia coi đó là mốc vẫn còn chỉnh được tới phút cuối.
Những khác biệt này gắn với tính cách ở mức xu hướng, nhưng cũng gắn với nghề, tuổi, hoàn cảnh gia đình và văn hoá của công ty cũ. Một kỹ sư quen quy trình chặt có thể rất cẩn thận về hạn dù bản chất là người thoải mái. Vì vậy, khi thấy một đồng nghiệp làm khác mình, câu hỏi hữu ích không phải "người này thuộc nhóm tính cách nào" mà là "người này đang cần điều gì để làm tốt phần việc của họ".
Bạn có thể tự để ý bốn vùng hay va chạm nhất: nhịp trao đổi (nói ngay hay nghĩ trước), cách ra quyết định (dựa vào số liệu, nguyên tắc hay cảm nhận của người trong cuộc), cách quản lý thời gian (lên lịch sớm hay để ngỏ) và cách nhận góp ý (thẳng thắn hay cần rào đón). Nhận ra va chạm thuộc vùng nào đã giải quyết được một nửa, vì lúc đó hai bên đang bàn về cách làm chứ không bàn về con người.
Bốn trục khác biệt hay gặp và cách mỗi bên cảm nhận
Bảng dưới không chia người thành hai phe. Hầu hết mọi người nằm đâu đó ở giữa, và có thể nghiêng bên này khi mệt, bên kia khi đang hứng khởi. Đọc để hiểu vì sao một hành vi bình thường với mình lại gây khó chịu cho người khác.
| Trục | Một bên thường làm | Bên kia dễ hiểu thành | Cách gặp nhau ở giữa |
|---|---|---|---|
| Nhịp trao đổi | Nghĩ thành tiếng, nói ngay trong lúc họp | Nói lan man, lấn lời người khác | Gửi câu hỏi trước, dành vài phút im lặng để mọi người ghi ý |
| Nhịp trao đổi | Im lặng, gửi ý kiến bằng văn bản sau | Không quan tâm, không đóng góp | Thống nhất hạn gửi ý kiến bổ sung sau họp |
| Ra quyết định | Dựa vào số liệu, tiêu chí rõ | Lạnh lùng, không nghĩ tới người thực hiện | Đặt cả tiêu chí và tác động tới người vào cùng một bảng |
| Quản lý thời gian | Lập kế hoạch sớm, chốt từng mốc | Cứng nhắc, sợ thay đổi | Chia mốc cứng và mốc mềm ngay từ đầu |
| Nhận góp ý | Thích nói thẳng, ngắn | Phũ, không tôn trọng | Nói thẳng về việc, kèm lý do và đề xuất |
Điều đáng nhớ là mỗi cột thứ ba đều là một cách hiểu sai. Người nói nhiều không nhất thiết muốn lấn át, người im lặng không nhất thiết thờ ơ. Khi bạn bắt đầu bực, thử đọc lại hành vi của đồng nghiệp bằng cột thứ hai thay vì cột thứ ba.
Chia việc theo xu hướng mà không đóng khung ai
Hỏi trước khi gán. Đừng tự quyết rằng người trầm thì làm phần phân tích, người nói nhiều thì đi gặp khách. Hỏi thẳng: "Phần nào bạn muốn nhận, phần nào bạn thấy mệt?". Có người hướng nội rất thích thuyết trình khi đã chuẩn bị kỹ, có người hướng ngoại lại giỏi ngồi dò số liệu.
Ghép việc theo nhịp năng lượng. Việc cần tập trung sâu như viết báo cáo, rà hợp đồng, xử lý dữ liệu nên được giao kèm một khoảng thời gian không bị gọi họp. Việc cần nhiều cuộc gọi, phối hợp với bộ phận khác hợp với người thấy được tiếp sức khi trao đổi.
Luân phiên phần việc ngại. Trình bày trước ban giám đốc hay gọi cho khách khó tính là phần nhiều người né. Luân phiên giúp không ai bị dán nhãn "người lo phần khó" và ai cũng có cơ hội tập kỹ năng mình còn yếu.
Ghép cặp bổ sung. Một người giỏi khơi ý ghép với một người giỏi rà lỗi thường cho kết quả chắc hơn hai người cùng kiểu. Nói rõ vai trò của từng người trong cặp để tránh chồng chéo.
Ghi lại ai chịu trách nhiệm cuối. Khác phong cách dễ thành khoảng trống khi không ai chắc việc thuộc về ai. Mỗi đầu việc có một tên người chốt, dù nhiều người cùng làm.
Lập thoả thuận làm việc nhóm ngay buổi đầu
Một bản thoả thuận ngắn, khoảng một trang, giúp nhóm tránh được phần lớn va chạm vặt. Nên làm ngay tuần đầu của dự án, khi chưa ai bực ai. Các bước gợi ý:
- Mỗi người viết ra ba điều giúp mình làm tốt nhất và một điều làm mình khó chịu nhất khi làm nhóm, gửi cho người điều phối trước buổi họp.
- Người điều phối gom lại, tìm chỗ trùng và chỗ ngược nhau, ví dụ hai người muốn họp ngắn mỗi sáng, một người muốn chỉ cập nhật bằng tin nhắn.
- Cả nhóm chốt kênh liên lạc chính và thời gian phản hồi mong đợi: việc gấp gọi điện, việc thường nhắn trong ngày, ngoài giờ không bắt buộc trả lời.
- Chốt cách ra quyết định: việc nào cả nhóm bàn, việc nào trưởng nhóm quyết, việc nào người phụ trách tự quyết rồi báo lại.
- Chốt cách góp ý: góp ý về sản phẩm trực tiếp trong tài liệu, góp ý về cách làm việc thì nói riêng.
- Hẹn một buổi xem lại thoả thuận sau ba hoặc bốn tuần, sửa những điều không thực tế.
Bản thoả thuận không cần đẹp. Điều quan trọng là nó viết ra những kỳ vọng vốn chỉ nằm trong đầu từng người, để khi có va chạm, cả nhóm quay về tờ giấy chứ không quay sang nhau.
Một tình huống: nhóm bốn người làm dự án ra mắt sản phẩm
Giả định chị Hà làm trưởng nhóm marketing ở một công ty đồ gia dụng tại TP Hồ Chí Minh, phụ trách ra mắt dòng nồi chiên mới trong sáu tuần. Nhóm có Tuấn thích bàn ngay, nghĩ ra ý trong lúc nói; Ngân trầm, viết rất chắc nhưng ít lên tiếng trong họp; Phong làm thiết kế, quen tự do giờ giấc; và chị Hà vốn rất kỹ về kế hoạch.
Tuần thứ hai, Tuấn than Ngân "không đóng góp gì", còn Ngân thấy các buổi họp toàn là Tuấn nói. Phong gửi bản thiết kế sát hạn, làm chị Hà lo. Thay vì góp ý từng người, chị Hà dùng buổi họp đầu tuần ba để lập thoả thuận: câu hỏi gửi trước một ngày, mỗi buổi họp có năm phút ghi ý cá nhân trước khi bàn, Ngân phụ trách bản tóm tắt sau họp và được bổ sung ý kiến tới trưa hôm sau. Với Phong, nhóm chia mốc: bản phác chậm nhất thứ Tư, bản hoàn chỉnh thứ Sáu.
Hai tuần sau, phần lớn ý về thông điệp chính đến từ bản bổ sung của Ngân, còn Tuấn trở thành người đi trao đổi với đội bán hàng. Không ai thay đổi tính cách. Chỉ có cách làm việc được nói rõ và chia vai hợp hơn.
Chỗ hay sai khi làm nhóm với người khác tính
Những lỗi dưới đây gặp ở cả trưởng nhóm lẫn thành viên, và thường xuất phát từ ý tốt:
- Dùng nhãn tính cách để giải thích mọi chuyện, kiểu "Ngân là người hướng nội nên thế". Nhãn làm người ta ngừng hỏi, trong khi nguyên nhân có thể là quá tải việc hoặc chưa hiểu yêu cầu.
- Coi người nói nhiều trong họp là người đóng góp nhiều. Số lời nói không phản ánh chất lượng ý tưởng.
- Né va chạm bằng cách tự làm thay phần của người khác. Việc xong nhưng bực bội tích lại và người kia không biết mình cần thay đổi gì.
- Để mọi trao đổi diễn ra trong nhóm chat chung, khiến người cần thời gian suy nghĩ luôn bị trôi tin nhắn.
- Chỉ bàn thoả thuận khi đã có mâu thuẫn. Lúc đó, mỗi đề xuất đều bị hiểu như đang nhắm vào một người.
- Đòi mọi người phải "hợp nhau" mới làm được việc. Đồng nghiệp không cần thân, chỉ cần tin rằng người kia sẽ làm phần của họ.
Nếu thấy nhóm mắc từ ba lỗi trở lên, cách sửa nhanh nhất thường là một buổi ba mươi phút chỉ để bàn cách làm việc, không bàn nội dung dự án.
Câu tự hỏi trước khi kết luận "người này khó làm việc"
Trước khi phàn nàn với trưởng nhóm hoặc thôi hợp tác với ai, thử trả lời thật lòng những câu sau. Chúng giúp tách cái khác phong cách khỏi vấn đề thật về trách nhiệm.
- Người đó có làm xong phần việc được giao không, hay chỉ làm theo cách khác mình?
- Mình đã nói rõ kỳ vọng của mình chưa, hay đang mong người khác tự đoán?
- Điều làm mình khó chịu là kết quả công việc hay chỉ là nhịp, giọng điệu, giờ giấc?
- Nếu đổi vị trí, mình có muốn được góp ý theo cách mình đang định nói không?
- Có ai khác trong nhóm cũng gặp đúng chuyện này, hay chỉ mình?
- Mình đã thử hỏi người đó cần gì để làm tốt hơn chưa?
Nếu câu trả lời cho thấy người kia vẫn hoàn thành việc, đây là chuyện điều chỉnh cách phối hợp. Nếu việc liên tục trễ hoặc sai mà đã trao đổi rõ, đó là vấn đề về trách nhiệm, nên đưa lên trưởng nhóm với ví dụ cụ thể, không với nhận xét về tính cách.
Câu hỏi thường gặp
Làm việc nhóm với người khác tính cách có khó hơn làm với người giống mình không?
Lúc đầu thường khó hơn vì phải nói rõ nhiều điều mà người giống mình tự hiểu. Bù lại, nhóm khác tính dễ thấy lỗ hổng trong kế hoạch hơn. Khó hay dễ phụ thuộc nhiều vào việc nhóm có thoả thuận cách làm việc hay không.
Có nên hỏi đồng nghiệp kết quả MBTI để chia việc cho hợp?
Không cần. MBTI chia người thành hai cực ở mỗi cặp, làm lại có thể ra nhóm khác, nên không đủ chắc để phân việc. Hỏi trực tiếp đồng nghiệp thích phần việc nào, làm tốt nhất trong điều kiện nào sẽ cho thông tin hữu ích hơn.
Người hướng nội có nên luôn nhận phần việc làm một mình?
Không nên mặc định như vậy. Nhiều người hướng nội làm tốt phần trao đổi khi được chuẩn bị trước. Giao việc theo mong muốn và năng lực của từng người, kèm luân phiên phần việc ngại, công bằng hơn là chia theo nhãn.
Nếu một thành viên cứ trễ hạn và nói đó là tính mình thì sao?
Tính cách giải thích được nhịp làm việc, nhưng không thay được cam kết với nhóm. Nên tách mốc cứng và mốc mềm, hẹn kiểm tra giữa chừng, và nói rõ hệ quả của việc trễ với người khác trong nhóm. Nếu vẫn lặp lại, đưa lên trưởng nhóm bằng ví dụ cụ thể.
Thoả thuận làm việc nhóm có cần trưởng nhóm duyệt không?
Tốt nhất là cả nhóm cùng soạn và trưởng nhóm đồng ý, vì một số điều như cách ra quyết định hay giờ phản hồi liên quan tới quy định của công ty. Bản thoả thuận nên ngắn, dễ sửa, và được xem lại sau vài tuần.