HuongNgoai.comHướng Ngoại
Tính cách ở tuổi học trò

Học sinh làm trắc nghiệm MBTI trên mạng: đọc kết quả sao cho có ích, không đóng khung

Kết quả MBTI của học sinh hay đổi theo tuổi và tâm trạng. Cách đọc bốn chữ cái như gợi ý để tự quan sát, không dùng nó chọn ngành hay dán nhãn bạn bè.

Teenage Vietnamese girl sitting cross-legged on her bedroom floor holding a phone, face turned toward the window, soft afternoon light, deep blue walls, warm orange cushion, side view

Một học sinh làm trắc nghiệm MBTI trên mạng nên coi bốn chữ cái nhận được là một giả thuyết về xu hướng của mình ở thời điểm đó, không phải bản án về con người mình. Ở tuổi 13 đến 18, tính cách còn đang định hình, câu trả lời lại phụ thuộc nhiều vào tâm trạng và môi trường, nên kết quả đổi sau vài tháng là chuyện thường gặp.

Cách dùng có ích là lấy kết quả làm điểm khởi đầu để tự quan sát: mình nạp lại sức bằng cách nào, mình quyết định dựa vào đâu, mình thích kế hoạch rõ hay để ngỏ. Phần dưới đây đi qua những gì kết quả nói được và không nói được, cách đọc nó trong bối cảnh lớp học, chuyện cả lớp dán nhãn nhau, và lời khuyên cho phụ huynh khi con mang kết quả về khoe.

Bốn chữ cái nói gì và không nói gì với một học sinh

MBTI (Myers-Briggs Type Indicator, tạm hiểu là chỉ báo kiểu tính cách Myers-Briggs) do Katharine Cook Briggs và con gái Isabel Briggs Myers xây dựng, dựa trên các ý tưởng trong cuốn Các kiểu tâm lý mà Carl Jung xuất bản năm 1921. Nó xếp người làm bài theo bốn cặp: hướng ngoại hay hướng nội (E/I), thiên về giác quan hay trực giác (S/N), quyết định thiên lý lẽ hay thiên cảm xúc (T/F), thích khép việc lại hay để ngỏ (J/P). Ghép bốn lựa chọn thành 16 nhóm.

Điều bốn chữ cái nói được: trong lúc làm bài, bạn đã chọn nghiêng về phía nào nhiều hơn ở từng cặp. Điều nó không nói được: bạn giỏi hay kém môn gì, bạn sẽ thành công ở nghề nào, bạn có hợp làm bạn với ai, bạn có tốt bụng hay không. Nó cũng không đo mức độ: một bạn nghiêng hướng nội rất rõ và một bạn chỉ nhỉnh hơn một chút đều nhận cùng chữ I.

Thêm một điều ít người nói với học sinh: phần lớn bài làm miễn phí trên mạng không phải công cụ MBTI chính thức. Chúng mượn tên gọi, tự viết câu hỏi và cách tính, nên hai trang khác nhau có thể cho bạn hai kết quả khác nhau trong cùng một buổi chiều. Giới nghiên cứu tâm lý cũng chỉ ra giới hạn của chính MBTI: chia mọi người thành hai phía trong khi phần đông đứng gần giữa, và độ ổn định khi làm lại chưa cao. Biết vậy để dùng kết quả nhẹ tay, không phải để bỏ hẳn.

Vì sao ở tuổi học trò kết quả hay đổi

Tâm trạng hôm làm bài kéo câu trả lời đi. Làm bài sau một tuần thi căng thẳng, nhiều bạn chọn các câu kiểu thích ở một mình, ngại đông người. Làm sau chuyến dã ngoại vui với lớp thì nghiêng ngược lại. Câu hỏi hỏi về con người bạn nói chung, nhưng đầu óc trả lời bằng cảm giác của mấy ngày gần nhất.

Bạn đang trả lời theo hình mẫu mong muốn. Tuổi mới lớn hay có hình ảnh mình muốn trở thành: sâu sắc, cá tính, lãnh đạo. Khi đọc câu hỏi, rất dễ chọn đáp án giống người mình muốn làm hơn là người mình đang là. Kết quả lúc đó mô tả mong muốn, không mô tả thói quen.

Môi trường quanh bạn thay đổi nhanh. Chuyển cấp, đổi lớp, vào đội tuyển, chuyển trường từ Quảng Ngãi về Đà Nẵng: mỗi lần như vậy, cách bạn cư xử ở chỗ đông người có thể khác hẳn. Một bạn im lặng ở lớp cũ có khi trở nên sôi nổi ở lớp mới vì gặp nhóm bạn hợp.

Nhiều bạn đứng gần giữa ở một vài cặp. Nếu bạn chỉ nghiêng nhẹ về T hay F, chỉ cần đổi hai ba câu là chữ cái đổi theo. Lúc đó kết quả đổi không có nghĩa là bạn thay đổi con người, mà vì công cụ buộc phải chọn một phía ở chỗ bạn thật ra đứng giữa.

Tính cách vẫn đang định hình. Các nghiên cứu theo dõi lâu dài về tính cách nhìn chung cho thấy tuổi thiếu niên và đầu tuổi trưởng thành là giai đoạn nhiều thay đổi. Vì thế một kết quả ở lớp 9 không nên dùng làm khuôn cho bạn ở tuổi 20.

Đọc kết quả theo cách có ích: năm bước tự kiểm

Thay vì đọc đoạn mô tả nhóm rồi gật gù thấy giống, bạn thử đối chiếu kết quả với chính đời sống ở trường của mình theo các bước sau.

  1. Ghi lại kết quả và ngày làm bài, kèm một dòng về tâm trạng lúc đó (vừa thi xong, đang vui, đang mệt). Sau ba bốn tháng làm lại, so hai lần.
  2. Với từng cặp, tìm ba tình huống thật trong tuần qua. Ví dụ cặp E/I: sau giờ ra chơi ồn ào bạn thấy tỉnh táo hơn hay muốn ngồi yên? Sau buổi học nhóm bạn hào hứng hay cần một mình một lúc?
  3. Đánh dấu cặp nào bạn thấy rõ, cặp nào lưng chừng. Cặp lưng chừng thì bỏ bớt sự chắc chắn: ghi là "khoảng giữa" thay vì một chữ cái.
  4. Hỏi một người hiểu bạn (bạn thân, anh chị, thầy cô chủ nhiệm) xem họ thấy bạn thế nào ở mỗi cặp. Người ngoài hay nhìn thấy điều mình không để ý.
  5. Rút ra một điều làm được ngay, chẳng hạn: biết mình cần yên tĩnh sau giờ học thêm thì đừng xếp ôn bài nhóm liền ngay sau đó.

Năm bước này mất chưa tới nửa giờ, nhưng biến một kết quả trên màn hình thành hiểu biết về thói quen của chính bạn. Đó là phần có giá trị nhất của mọi trắc nghiệm tính cách.

Khi cả lớp dán nhãn nhau bằng bốn chữ cái

Tình huống hay gặp: cả lớp 10 ở một trường tại Hải Phòng rủ nhau làm trắc nghiệm trong giờ sinh hoạt, rồi gọi nhau bằng nhóm. Bạn Minh ra ISTJ bị trêu là "cứng nhắc", bạn Thảo ra ENFP được khen "dễ thương", còn bạn Nam ra INTJ được cả nhóm gán là "lạnh lùng, khó gần". Ban đầu là vui, nhưng chỉ vài tuần sau, mỗi lần Minh góp ý thì có người nói "ISTJ mà", và lời góp ý bị gạt đi.

Đây là chỗ nhãn tính cách gây hại thật: nó thay cho việc lắng nghe từng người. Một học sinh bị gán "lạnh lùng" có thể bắt đầu tin mình khó gần và ngại mở lời hơn. Một bạn được khen "hướng ngoại" có khi ngại thừa nhận mình đang mệt, muốn ở một mình.

Nếu bạn ở trong lớp như vậy, vài cách nhẹ nhàng để giữ trò chơi ở mức trò chơi: nói về hành vi cụ thể thay vì nhóm ("hôm nay bạn góp ý hơi gắt" thay vì "đúng là ISTJ"); không dùng nhóm của người khác để đoán họ thích hay ghét điều gì; và khi ai đó bảo bạn "nhóm cậu không làm được việc đó", nhớ rằng không có nhóm nào bị cấm làm việc gì. Mô tả nhóm chỉ là xu hướng chung, bên trong mỗi nhóm người ta khác nhau rất nhiều.

Đừng chọn khối thi, chọn ngành chỉ vì một kết quả

Học sinh lớp 11 và 12 hay hỏi nhóm của mình hợp ngành gì. Kết quả có thể gợi ý vài điều để suy nghĩ, nhưng các yếu tố quyết định nằm ở chỗ khác. Bảng dưới đây tách hai phần đó.

Kết quả trắc nghiệm có thể gợi ýĐiều cần kiểm thêm trước khi chọn
Bạn thích làm việc một mình hay cùng đông ngườiBạn có thật sự thích nội dung môn học của ngành đó không, đã thử đọc giáo trình năm nhất chưa
Bạn quen quyết định bằng lý lẽ hay bằng cảm nhận về con ngườiĐiểm các môn liên quan, sức học thực tế, khối thi phù hợp
Bạn thích lịch rõ ràng hay thích linh hoạtĐiều kiện gia đình, học phí, khoảng cách tới trường
Bạn hứng thú với ý tưởng hay với việc cụ thểGiá trị bạn coi trọng: ổn định, sáng tạo, giúp người, thu nhập
Kiểu môi trường làm việc có thể dễ chịu với bạnTrải nghiệm thật: làm thêm, câu lạc bộ, nói chuyện với người đang làm nghề

Cột phải nặng hơn cột trái rất nhiều. Một bạn nghiêng hướng nội vẫn có thể học sư phạm, báo chí hay quản trị kinh doanh và làm tốt, chỉ là cách bạn ấy giữ sức sẽ khác. Nếu trường có buổi tư vấn hướng nghiệp, mang cả hai cột này theo để hỏi.

Phụ huynh nên nói gì khi con khoe kết quả

Nhiều cha mẹ hoặc gạt đi ("toàn trò trên mạng") hoặc tin quá ("con là INFP nên đừng học kinh tế"). Cả hai cách đều làm mất cơ hội nói chuyện với con. Một vài câu dễ dùng hơn:

  • "Con thấy phần nào giống con nhất, phần nào không giống?" — mở cửa cho con tự kể, cha mẹ nghe được cách con nhìn chính mình.
  • "Lúc nào ở trường con thấy giống như mô tả này?" — kéo câu chuyện về tình huống thật thay vì nói chung chung.
  • "Mấy tháng nữa con làm lại xem có khác không" — cho con biết kết quả không phải bản án.
  • "Bạn con ra nhóm gì, con thấy bạn có giống mô tả không?" — giúp con nhận ra cùng một nhóm vẫn có người rất khác nhau.
  • Tránh dùng kết quả để trách: "Đấy, con hướng nội nên mới không chịu phát biểu". Câu này biến mô tả thành lỗi.
  • Tránh lấy kết quả để quyết thay con chuyện chọn ngành, chọn trường.

Mục đích của cuộc nói chuyện là cha mẹ hiểu thêm con chứ không phải xếp con vào ô. Nếu con có vẻ buồn vì kết quả ("con là kiểu người chẳng ai thích"), đó là lúc nói chuyện về cảm xúc của con, không phải về trắc nghiệm.

Khi nào nên tìm người lớn hoặc chuyên gia

Đôi khi học sinh làm trắc nghiệm tính cách vì đang thấy mình "có vấn đề": luôn mệt, không muốn gặp ai, sợ tới trường, ngủ không được. Lúc đó bạn đang tìm câu trả lời cho một nỗi buồn, và một bài trắc nghiệm tính cách không phải công cụ phù hợp. Hướng nội là cách nạp năng lượng, không phải nỗi khổ kéo dài.

Nên nói với cha mẹ, thầy cô chủ nhiệm hoặc phòng tư vấn tâm lý học đường nếu bạn thấy: buồn hoặc lo gần như mỗi ngày suốt vài tuần; bỏ những việc trước đây mình thích; tránh né trường lớp đến mức ảnh hưởng việc học; ăn ngủ thay đổi rõ; có ý nghĩ làm hại bản thân. Những dấu hiệu này cần người có chuyên môn lắng nghe, không phải một nhãn tính cách.

Nhiều trường ở Hà Nội, TP Hồ Chí Minh và các tỉnh đã có giáo viên phụ trách tư vấn tâm lý. Nếu trường bạn chưa có, giáo viên chủ nhiệm hoặc cán bộ y tế trường thường biết nên giới thiệu bạn tới đâu. Tìm sự giúp đỡ không có nghĩa là bạn yếu đuối hay "có bệnh"; nó giống như hỏi thầy khi gặp một bài toán khó.

Câu hỏi thường gặp

Học sinh lớp mấy thì nên làm trắc nghiệm MBTI?

Không có mốc tuổi bắt buộc. Học sinh cấp hai trở lên có thể làm cho vui và để tự quan sát, nhưng càng nhỏ tuổi thì càng nên coi kết quả là tạm thời. Điều quan trọng là có người lớn cùng nói chuyện về kết quả, thay vì để con tự đọc mô tả rồi tin hoàn toàn.

Làm ba lần ra ba nhóm khác nhau thì nhóm nào đúng?

Có thể không lần nào sai hẳn. Thường các lần chỉ khác nhau ở một hai cặp, nghĩa là bạn đứng gần giữa ở những cặp đó. Hãy giữ những chữ cái lặp lại nhiều lần và ghi "khoảng giữa" cho cặp hay đổi, rồi đối chiếu với thói quen thật của mình.

Kết quả MBTI có dùng để chọn khối thi được không?

Chỉ nên dùng như một gợi ý nhỏ về môi trường bạn thấy thoải mái. Chọn khối thi phải dựa trên sức học, môn bạn thích, ngành bạn nhắm tới và điều kiện gia đình. Nhiều người ở cùng một nhóm tính cách vẫn đi những con đường rất khác nhau và đều làm tốt.

Trường cho làm trắc nghiệm tính cách thì có ghi vào học bạ không?

Các bài trắc nghiệm tính cách trong giờ hướng nghiệp thường chỉ dùng để thảo luận, không phải điểm số và không dùng để đánh giá học sinh. Nếu bạn lo về chuyện này, cứ hỏi thầy cô phụ trách xem kết quả được dùng vào việc gì và ai được xem.

Bạn bè gọi mình bằng tên nhóm tính cách thì có sao không?

Gọi cho vui thì không sao, nhưng nếu nhãn đó bắt đầu được dùng để gạt ý kiến của bạn hay để đoán thay suy nghĩ của bạn thì nên nói thẳng. Bạn cứ nhẹ nhàng nói rằng mình thích được hỏi trực tiếp hơn là bị đoán qua bốn chữ cái.

Có nên trả tiền làm bản trắc nghiệm đầy đủ cho con không?

Với học sinh, chưa cần thiết. Thứ con cần hơn là trải nghiệm thật và những cuộc nói chuyện có người lắng nghe. Nếu gia đình muốn tư vấn hướng nghiệp bài bản, nên tìm nơi có chuyên viên giải thích kết quả và kết hợp nhiều nguồn thông tin, không chỉ một bài trắc nghiệm.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138