HuongNgoai.comHướng Ngoại
Tính cách ở tuổi học trò

Con khác tính cách cha mẹ: bố mẹ hướng ngoại nuôi con hướng nội và ngược lại

Bố mẹ thích đông vui mà con muốn ở yên, hoặc bố mẹ trầm mà con sôi nổi. Cách nhận ra khác biệt, những câu nên tránh và cách xếp lịch gia đình hợp cho cả hai.

Vietnamese mother cooking in a small home kitchen while her teenage daughter sits reading quietly on a stool nearby, both seen from the side, warm evening lamp light, blue tiles

Khi con khác tính cách cha mẹ, việc cần làm đầu tiên là nhận ra rằng sự khác biệt đó không phải lỗi của con cũng không phải thất bại của cha mẹ. Một đứa trẻ thích yên tĩnh trong gia đình rộn ràng, hay một đứa trẻ sôi nổi trong gia đình trầm lặng, đều cần được hiểu theo cách riêng của mình chứ không cần được "sửa" cho giống bố mẹ.

Bài này không viết về chuyện tính cách do gen hay do nuôi dạy, mà tập trung vào đời sống hằng ngày: nhận ra mình và con khác ở đâu, những câu cha mẹ hay nói làm con tổn thương, cách sắp xếp lịch gia đình, Tết, đám cưới, du lịch để cả nhà dễ chịu, và cách giúp con phát triển những kỹ năng ngược tính mà không ép.

Nhận ra khác biệt qua những tình huống quen thuộc

Thay vì đoán nhóm tính cách, cha mẹ có thể đối chiếu những tình huống hằng ngày dưới đây. Cột giữa và cột phải chỉ là xu hướng hay gặp, không phải mô tả cố định về mọi em.

Tình huốngCon nghiêng hướng nội thườngCon nghiêng hướng ngoại thường
Đi học vềMuốn vào phòng nghỉ một lúc rồi mới kể chuyệnKể liền một mạch ngay ở cửa
Cuối tuầnThích ở nhà, chơi một mình hoặc với một bạn thânMuốn đi chơi, gặp nhiều bạn, thấy chán khi ở nhà
Họ hàng tới chơiChào hỏi xong muốn lui vào phòngThích ngồi nói chuyện cùng người lớn
Khi buồnCần yên một mình trước khi nóiMuốn nói ra ngay với ai đó
Khi họcHọc tốt ở chỗ yênCó khi học tốt hơn khi có bạn cùng học
Sau chuyến đi chơi đông ngườiMệt, cần ngủ hoặc ngồi yênCòn hào hứng, muốn kể lại

Nếu cha mẹ thấy mình nằm ở cột đối diện với con trong hầu hết các dòng, đó là chỗ dễ hiểu lầm nhất. Lưu ý thêm: con cũng có thể đứng giữa, và cách con thể hiện thay đổi theo tuổi.

Một cách tự kiểm đơn giản: trong một tuần, mỗi tối cha mẹ ghi một dòng về lúc nào con trông thoải mái nhất và lúc nào con cáu hoặc mệt nhất. Cuối tuần đọc lại, cha mẹ thường thấy một mẫu rõ hơn mọi nhận định chung chung, ví dụ con luôn mệt sau buổi học thêm đông người, hoặc con luôn vui hẳn sau khi được gặp bạn.

Bố mẹ hướng ngoại, con hướng nội: chuyện hay gặp nhất

Chị Hạnh ở Hà Nội thích tụ tập, cuối tuần nào cũng có lịch gặp bạn bè, về quê, đi ăn cỗ. Con trai chị, Khôi, lớp 7, mỗi lần đi đâu đông người về lại cáu kỉnh, đòi về sớm. Chị từng nghĩ con khó gần, thậm chí lo con "có vấn đề". Khi chị thử để Khôi chọn một trong hai buổi cuối tuần được ở nhà, những buổi còn lại con đi cùng vui vẻ hơn hẳn.

Cha mẹ hướng ngoại hay vô tình làm những việc sau: kể chuyện con trước mặt người khác và bắt con chào hỏi, biểu diễn; nhận lời mời thay con; coi việc con ở trong phòng là "tự kỷ", "lập dị"; hỏi han quá nhiều ngay khi con vừa về. Với con hướng nội, những việc đó lấy đi sức lực mà con đã phải dùng gần hết ở trường.

Một điều cha mẹ hướng ngoại làm rất tốt nếu chú ý: mở cánh cửa thế giới cho con. Con hướng nội được đi nhiều nơi, gặp nhiều kiểu người cùng cha mẹ thường tích lũy được kỹ năng giao tiếp mà tự con có thể không chủ động tìm. Chỉ cần liều lượng vừa phải, có báo trước, có lối thoát khi con mệt.

Bố mẹ hướng nội, con hướng ngoại: chiều ngược lại cũng khó

Anh Tùng ở Cần Thơ thích yên tĩnh, tối về muốn đọc báo, nghe nhạc nhỏ. Con gái anh, bé Mai lớp 6, nói từ lúc về tới lúc ngủ, rủ bạn tới nhà liên tục, xin đi sinh nhật mỗi tuần. Anh thấy mệt và có lúc gắt: "Con nói ít thôi, bố đau đầu". Mai bắt đầu kể chuyện với bạn qua điện thoại nhiều hơn với bố.

Con hướng ngoại cần được nói ra để xử lý cảm xúc và suy nghĩ. Nếu không có người nghe ở nhà, con sẽ tìm người nghe ở nơi khác, có khi là nơi cha mẹ không biết. Cha mẹ hướng nội không cần biến thành người thích ồn ào, nhưng nên dành một khung giờ rõ ràng để nghe con kể, ví dụ hai mươi phút sau bữa tối, rồi nói thật nhu cầu của mình: "Sau tám giờ bố cần yên một chút, con kể tiếp với bố vào sáng mai nhé."

Cha mẹ hướng nội cũng có thể giúp con hướng ngoại rất nhiều ở điểm con hay thiếu: biết dừng lại suy nghĩ trước khi nói, chịu được những lúc ở một mình, tập trung lâu vào một việc. Những kỹ năng đó con học từ cách cha mẹ sống hằng ngày hơn là từ lời dạy.

Khi chính cha và mẹ cũng khác tính nhau

Nhiều gia đình có cả ba kiểu cùng lúc: bố thích yên, mẹ thích đông vui, con đứng ở khoảng giữa hoặc giống hẳn một bên. Lúc đó con dễ bị kéo vào hai phía. Mẹ nói "con giống bố, lầm lì quá", bố nói "con giống mẹ, chẳng chịu ngồi yên". Những câu nói tưởng như vô hại này khiến con cảm thấy tính cách của mình là thứ để cha mẹ trách nhau.

Điều có ích là cha mẹ thống nhất với nhau trước một nguyên tắc: không ai dùng tính cách của con để chê người kia, và không ai được nói "con giống bên nội, bên ngoại" như một lời phán xét. Hai vợ chồng khác tính nhau vẫn sống được với nhau nhiều năm, đó chính là ví dụ tốt nhất cho con thấy khác biệt không đồng nghĩa với xung đột.

Một cách làm cụ thể là chia vai theo thế mạnh. Người cha thích yên có thể là người cùng con đọc sách, làm mô hình, đi câu cá cuối tuần. Người mẹ thích đông có thể là người đưa con đi sinh nhật bạn, đi trại hè, tham gia hoạt động cộng đồng. Con nhận được cả hai kiểu trải nghiệm mà không phải chọn đứng về phía ai. Với cha mẹ đơn thân, ông bà, cô chú hay thầy cô cũng có thể bù phần trải nghiệm mà cha mẹ ít có sở trường.

Những câu nên tránh và câu nói thay

Một câu nói lặp đi lặp lại trong nhiều năm có thể trở thành cách con nhìn chính mình. Dưới đây là vài cặp câu thường gặp.

  • Thay "Sao con cứ ru rú trong phòng thế" bằng "Con nghỉ một lúc đi, lát nữa ra ăn tối với cả nhà nhé".
  • Thay "Ra chào cô chú rồi hát một bài đi" bằng "Ra chào cô chú một câu rồi con được về phòng".
  • Thay "Con nói nhiều quá, im đi" bằng "Bố mẹ đang mệt, con kể tiếp sau bữa tối nhé, bố mẹ muốn nghe".
  • Thay "Con bé nhà mình nhút nhát lắm" (nói trước mặt người khác) bằng không nói gì cả về tính cách của con trước mặt người ngoài.
  • Thay "Sao không giống anh con" bằng câu hỏi về chính con: "Con thích làm gì nhất dạo này?"
  • Thay "Con hướng nội nên không làm được lớp trưởng đâu" bằng "Con muốn thử không, nếu thử thì con cần bố mẹ giúp gì?"

Điểm chung của những câu nên tránh là chúng biến một xu hướng thành khuyết điểm hoặc thành giới hạn. Câu nói thay thế thừa nhận nhu cầu của con, đồng thời vẫn giữ những quy tắc gia đình cần có.

Sắp xếp lịch gia đình cho cả hai kiểu

Những dịp đông người như Tết, đám cưới, du lịch là lúc khác biệt lộ rõ nhất. Một vài bước chuẩn bị giúp cả nhà đỡ căng.

  1. Báo trước lịch cho con ít nhất một hai ngày: đi đâu, gặp ai, ở bao lâu. Con hướng nội đỡ mệt hơn nhiều khi biết trước.
  2. Thoả thuận "lối thoát": ví dụ tới nhà ông bà ngày mùng Hai, con được vào phòng trong đọc sách sau bữa cơm.
  3. Chia các dịp thành dịp bắt buộc và dịp tuỳ chọn, để con hướng nội có quyền từ chối một số buổi.
  4. Với con hướng ngoại trong gia đình trầm, cho phép con mời bạn tới nhà vào khung giờ đã hẹn, hoặc đăng ký hoạt động nhóm ngoài giờ học.
  5. Khi đi du lịch, xen ngày tham quan đông người với một buổi nghỉ ở chỗ ở, có lợi cho cả cha mẹ lẫn con.
  6. Sau mỗi dịp, hỏi con điều gì dễ chịu và điều gì mệt, để lần sau điều chỉnh.

Những thoả thuận nhỏ này không làm con "hư" hay được chiều quá. Chúng dạy con biết nói ra nhu cầu của mình một cách đàng hoàng, kỹ năng mà nhiều người lớn vẫn còn thiếu.

Giúp con rèn kỹ năng ngược tính mà không ép

Con hướng nội vẫn cần biết thuyết trình, làm quen, xin giúp đỡ; con hướng ngoại vẫn cần biết lắng nghe, ngồi yên học bài, ở một mình mà không thấy trống rỗng. Đây là kỹ năng, không phải tính cách, và kỹ năng thì học được ở bất kỳ kiểu người nào.

Cách tập hiệu quả là theo bậc nhỏ, gắn với điều con thích. Con hướng nội mê lắp ráp mô hình có thể tập nói bằng cách giới thiệu mô hình cho em họ, rồi cho cả lớp trong giờ sinh hoạt. Con hướng ngoại thích đá bóng có thể tập lắng nghe bằng việc ghi lại nhận xét của huấn luyện viên sau mỗi buổi. Khen nỗ lực cụ thể ("con giới thiệu rõ ràng lắm"), không khen kiểu "giờ con bạo dạn rồi, khác hẳn trước", vì câu đó ngầm nói con của trước kia là không ổn.

Khi con đã thử mà vẫn rất khó khăn, ví dụ sợ hãi dữ dội mỗi lần phải nói trước người khác, hoặc không thể ngồi yên dù đã được hỗ trợ nhiều, cha mẹ nên trao đổi với giáo viên và cân nhắc gặp chuyên gia tâm lý để được đánh giá kỹ hơn, thay vì tự kết luận.

Câu hỏi thường gặp

Con hướng nội có phải do bố mẹ nuôi dạy sai không?

Không. Hướng nội là một xu hướng tính cách bình thường, không phải hậu quả của cách nuôi dạy sai. Cha mẹ ảnh hưởng tới cách con học kỹ năng giao tiếp và cảm thấy an toàn, nhưng không cần và cũng khó biến con thành một kiểu người khác.

Có nên ép con hướng nội đi chơi đông người cho quen?

Ép thường phản tác dụng. Nên cho con tham gia những dịp đông người với liều lượng vừa phải, có báo trước và có lối thoát khi mệt. Khi con thấy an toàn, con sẽ tự tham gia nhiều hơn và học được kỹ năng giao tiếp một cách tự nhiên.

Con hướng ngoại nói nhiều, bố mẹ hướng nội thấy mệt thì làm gì?

Dành một khung giờ cố định để nghe con kể trọn vẹn, và nói thật nhu cầu yên tĩnh của mình vào những giờ khác. Con hướng ngoại cần người nghe, nên tạo thêm cơ hội cho con trò chuyện với bạn bè, ông bà hoặc tham gia hoạt động nhóm.

Hai anh em khác tính nhau thì đối xử thế nào cho công bằng?

Công bằng không có nghĩa là giống nhau. Mỗi đứa trẻ cần được đáp ứng theo nhu cầu riêng, ví dụ đứa này được ở nhà một buổi, đứa kia được đi chơi với bạn. Tránh so sánh anh em, và giải thích cho cả hai hiểu vì sao cách đối xử có khi khác nhau.

Có nên cho con làm trắc nghiệm để biết con hướng nội hay hướng ngoại?

Không cần thiết. Quan sát con trong nhiều tình huống hằng ngày cho cha mẹ biết nhiều hơn một bài trắc nghiệm. Nếu làm cho vui, nên coi kết quả là gợi ý để nói chuyện với con, không dùng để dán nhãn hay quyết định thay con.

Khi nào sự thu mình của con không còn là tính cách?

Khi con buồn bã kéo dài, bỏ hết sở thích, không còn bạn bè nào, sợ tới trường hoặc ăn ngủ thay đổi rõ rệt trong nhiều tuần. Những dấu hiệu này cần được chuyên gia tâm lý đánh giá, không nên giải thích đơn giản là con hướng nội.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138