Người hướng ngoại hoàn toàn làm tốt những công việc tĩnh như kế toán, lập trình, nghiên cứu, thiết kế hay biên dịch; cái họ thường thiếu không phải năng lực tập trung mà là nhịp tương tác đủ để giữ hứng khởi. Khi bù được phần tương tác đó bằng cách sắp xếp ngày làm việc, chọn vị trí và chọn chỗ ngồi, nhiều người hướng ngoại gắn bó lâu với nghề tĩnh và làm rất giỏi.
Phần dưới giải thích vì sao việc tĩnh làm người hướng ngoại uể oải, liệt kê những cách bù tương tác mà không làm vỡ sự tập trung, so sánh vài vị trí trong cùng một nghề, và chỉ ra khi nào cảm giác chán là chuyện tính cách, khi nào là chuyện khác.
Vì sao việc tĩnh làm người hướng ngoại uể oải
Hãy hình dung Ngọc Trâm, kế toán tổng hợp ở một công ty xuất nhập khẩu tại Hải Phòng. Mỗi ngày Trâm ngồi đối chiếu chứng từ, nhập liệu, lập báo cáo; ba người trong phòng ai cũng chăm chú vào máy. Tới khoảng ba giờ chiều, Trâm thấy mắt díp lại, đọc số liệu nhầm dòng, rồi lướt điện thoại cho tỉnh. Cuối tuần đi chơi với bạn thì lại tràn đầy sức sống.
Đây là hình ảnh quen thuộc với nhiều người hướng ngoại làm việc tĩnh. Theo cách mô tả phổ biến, người hướng ngoại tìm tới kích thích bên ngoài để giữ mức tỉnh táo dễ chịu; khi môi trường quá đều và yên, họ dễ uể oải và tự đi tìm kích thích, thường bằng điện thoại. Đây không phải lười, và cũng không phải dấu hiệu bạn không hợp nghề.
Điều đáng chú ý là sự uể oải này thường tới theo giờ: đầu buổi sáng còn hứng, đầu giờ chiều tụt mạnh, gần hết giờ lại tỉnh vì sắp được về. Nhận ra nhịp của mình là bước đầu để sắp việc đúng chỗ, đặt những phần cần chính xác nhất vào lúc tỉnh nhất và đặt những phần có tương tác vào lúc dễ tụt nhất.
Cách bù tương tác mà không phá tập trung
Làm cạnh người, không cần làm cùng người. Chỉ cần ngồi ở chỗ có người khác cũng đang làm việc, như phòng chung, thư viện, quán cà phê yên vừa phải, nhiều người hướng ngoại đã thấy dễ tập trung hơn ngồi một mình trong phòng kín.
Chia việc dài thành khối có điểm dừng. Làm năm mươi phút rồi đứng dậy hỏi đồng nghiệp một câu, rót nước, nói chuyện ba phút. Quãng tương tác ngắn giúp nạp lại sức mà không kéo bạn ra khỏi mạch việc.
Đặt việc cần trao đổi vào giờ dễ tụt. Nếu đầu giờ chiều bạn hay buồn ngủ, đó là lúc hợp để gọi điện xác nhận số liệu với phòng khác, họp ngắn với nhóm, hướng dẫn người mới.
Nói thành tiếng khi gặp vấn đề khó. Người hướng ngoại thường nghĩ rõ hơn khi nói. Giải thích vấn đề cho một đồng nghiệp, thậm chí nói một mình bằng giọng nhỏ, có thể giúp bạn gỡ vướng nhanh hơn ngồi im nhìn màn hình.
Giữ một hai cuộc hẹn cố định trong tuần. Ăn trưa với nhóm phòng khác vào thứ ba, cà phê với bạn cùng nghề vào thứ sáu. Biết trước có những cuộc gặp đó, những ngày tĩnh khác trở nên dễ chịu hơn.
Cùng một nghề, nhiều mức tương tác
Trước khi nghĩ tới chuyện bỏ nghề tĩnh, hãy xem trong nghề có những vị trí nào tương tác nhiều hơn. Bảng dưới là vài ví dụ hay gặp, mức tương tác cụ thể còn tuỳ công ty.
| Nghề | Vị trí tĩnh hơn | Vị trí tương tác hơn |
|---|---|---|
| Kế toán | Kế toán tổng hợp, nhập liệu, đối chiếu | Kế toán dịch vụ làm việc với nhiều khách hàng, kiểm toán đi hiện trường, kế toán quản trị làm việc với các trưởng phòng |
| Lập trình | Lập trình viên làm từ xa, nhóm nhỏ | Trưởng nhóm kỹ thuật, kỹ sư triển khai tại chỗ khách hàng, phân tích nghiệp vụ |
| Nghiên cứu | Phân tích dữ liệu, viết báo cáo | Nghiên cứu thực địa, phỏng vấn người dùng, điều phối dự án nghiên cứu |
| Thiết kế | Thiết kế viên nhận đề bài qua thư | Thiết kế làm việc trực tiếp với khách, giám đốc sáng tạo, giảng dạy thiết kế |
| Biên dịch | Dịch tài liệu | Phiên dịch hội nghị, phiên dịch đi cùng đoàn |
Dịch chuyển trong cùng nghề giữ được kiến thức và kinh nghiệm bạn đã tích luỹ. Nó thường là bước đầu hợp lý hơn đổi hẳn sang nghề "nói nhiều".
Một gợi ý thực tế: khi xin chuyển vị trí trong cùng nghề, hãy bắt đầu bằng việc nhận thêm một phần nhỏ của vị trí bạn muốn, như hỗ trợ một buổi gặp khách, làm đầu mối một dự án ngắn. Cấp trên dễ đồng ý thử một phần việc hơn là đồng ý đổi hẳn vị trí, và bạn cũng có dịp kiểm tra cảm nhận của mình trước khi quyết.
Chọn chỗ làm: những điều nên hỏi khi nhận một việc tĩnh
Nếu bạn hướng ngoại mà thích một nghề tĩnh, việc chọn đúng chỗ làm quan trọng không kém chọn nghề. Những câu hỏi dưới đây có thể hỏi trong buổi phỏng vấn hoặc hỏi người quen đang làm ở công ty đó, miễn là hỏi bằng giọng tò mò chứ không phải đòi hỏi.
- Nhóm mình ngồi làm việc chung một khu hay mỗi người một nơi? Có bao nhiêu ngày làm từ xa trong tuần?
- Một tuần nhóm thường trao đổi với nhau bằng cách nào: họp ngắn đầu ngày, nhắn tin, hay chỉ gặp khi có vấn đề?
- Vị trí này có phải làm việc với phòng ban khác, khách hàng hay đối tác không, mức độ thế nào?
- Người mới vào có được kèm cặp bởi ai không, và sau vài năm, người ở vị trí này thường đi tiếp theo hướng nào?
- Nhóm có thói quen ăn trưa chung, sinh hoạt chung hay mỗi người tự lo?
Không có câu trả lời nào là đúng hay sai. Một công ty mà mọi người làm từ xa, chỉ trao đổi qua tin nhắn có thể rất hợp với người này và rất khó với người khác. Mục đích của các câu hỏi là để bạn biết trước mình sẽ cần bù tương tác nhiều hay ít, chứ không phải để loại công ty.
Nếu bạn đang ở thế khó chọn vì cần việc gấp, cứ nhận việc rồi dùng những cách bù tương tác ở trên. Câu trả lời của các câu hỏi này giúp bạn chuẩn bị, không phải để bạn từ chối một công việc tốt.
Kế hoạch hai tuần cho người hướng ngoại đang thấy nghề tĩnh nặng nề
Thay vì kết luận vội, hãy thử điều chỉnh trong hai tuần rồi xem lại. Kế hoạch dưới không đòi xin phép ai, trừ bước cuối.
- Ngày một tới ba: ghi lại mỗi giờ bạn thấy tỉnh hay uể oải, mức một tới năm. Đừng thay đổi gì, chỉ quan sát.
- Ngày bốn: nhìn lại, khoanh những khung giờ thường tụt. Chuyển những việc có trao đổi vào khung đó.
- Ngày năm tới mười: thử chia việc thành khối năm mươi phút, giữa các khối có quãng tương tác ngắn. Thử một hai buổi làm ở chỗ có người.
- Ngày mười một: so sánh mức tỉnh táo và lượng việc làm được với ba ngày đầu.
- Ngày mười hai tới mười bốn: nếu đỡ hơn, giữ lại những gì có ích. Nếu không đỡ, chuẩn bị nói chuyện với quản lý về việc nhận thêm phần việc có tương tác, như hướng dẫn người mới hay làm đầu mối với phòng khác.
Hai tuần là đủ để thấy xu hướng, chưa đủ để kết luận chắc chắn. Nếu thấy có tiến triển, hãy kéo dài thêm một tháng.
Làm từ xa khi bạn là người hướng ngoại
Nhiều công việc tĩnh cho phép làm từ xa, và với không ít người hướng ngoại, đó là lúc vấn đề lộ rõ nhất. Không còn câu chào buổi sáng, không còn bữa trưa chung, không còn câu đùa ngang bàn. Công việc vẫn trôi, nhưng mỗi ngày nhạt dần.
Có vài cách nhiều người hướng ngoại làm từ xa hay dùng. Một là bật gọi video im lặng với một đồng nghiệp trong buổi làm việc, mỗi người làm việc của mình nhưng biết có người bên kia. Hai là đổi chỗ làm vài lần mỗi tuần, từ nhà ra quán, ra không gian làm việc chung. Ba là chủ động gọi thay vì nhắn khi cần trao đổi, vì cuộc gọi ngắn nạp sức nhiều hơn chuỗi tin nhắn dài. Bốn là lên lịch gặp trực tiếp nhóm định kỳ, dù chỉ một lần mỗi tháng.
Nếu đã thử mọi cách mà vẫn uể oải kéo dài, chế độ làm kết hợp vài ngày ở văn phòng có thể hợp với bạn hơn làm từ xa hoàn toàn. Đó là một lựa chọn hợp lý, không phải thất bại trong việc tự quản lý. Khi trao đổi với công ty, hãy nói bằng kết quả: những ngày ở văn phòng bạn làm được bao nhiêu việc, phối hợp với nhóm nhanh hơn ra sao.
Khi nào chán việc không phải do tính cách
Không phải mọi cảm giác chán ở công việc tĩnh đều do bạn hướng ngoại. Hãy kiểm tra vài khả năng khác trước khi quy hết cho tính cách. Bạn có đang làm một việc lặp lại quá lâu mà không học thêm gì mới? Bạn có thấy việc mình làm không có ý nghĩa với ai? Bạn có đang thiếu ngủ, thiếu vận động? Quan hệ với quản lý có căng thẳng không?
Người hướng nội cũng có thể chán việc tĩnh nếu việc đó không cho họ học hỏi hay không có ý nghĩa với họ. Vì vậy câu hỏi đúng không phải "mình hướng ngoại nên chán", mà là "điều gì trong công việc này đang thiếu với mình". Đôi khi câu trả lời là thêm người, đôi khi là thêm thử thách, đôi khi là thêm ý nghĩa.
Nếu cảm giác chán lan sang mọi mặt của cuộc sống, kể cả những cuộc vui với bạn bè từng làm bạn hào hứng, kèm theo mệt mỏi, ngủ không ngon kéo dài, hãy dành thời gian cho sức khoẻ của mình và cân nhắc gặp chuyên gia tâm lý. Đó là tín hiệu cần được lắng nghe, không chỉ là chuyện chọn nghề.
Câu hỏi thường gặp
Người hướng ngoại làm kế toán có ổn không?
Ổn, nếu bạn thích công việc với con số và quy trình. Nhiều người hướng ngoại làm kế toán chọn vị trí có tương tác như kế toán dịch vụ, kiểm toán hay kế toán quản trị. Ở vị trí tĩnh hơn, họ bù bằng cách sắp việc có trao đổi vào giờ dễ tụt và ngồi gần đồng nghiệp.
Hay buồn ngủ buổi chiều khi làm việc một mình có phải do hướng ngoại không?
Có thể một phần, nhưng còn nhiều lý do khác như bữa trưa nặng, thiếu ngủ, ít vận động, nhịp sinh học tự nhiên. Hãy thử đứng dậy đi lại, nói chuyện ngắn với ai đó hoặc đổi sang việc có tương tác. Nếu buồn ngủ kéo dài cả ngày, nên kiểm tra sức khoẻ.
Người hướng ngoại có nên học ngành nghiên cứu không?
Có, nếu bạn thật sự tò mò với lĩnh vực đó. Nghiên cứu không chỉ là ngồi một mình: có làm việc nhóm, hội thảo, thực địa, hướng dẫn sinh viên. Nhiều nhà nghiên cứu hướng ngoại chọn hướng có nhiều phỏng vấn, khảo sát hoặc làm điều phối nhóm.
Làm việc ở quán cà phê có giúp người hướng ngoại tập trung hơn không?
Với nhiều người thì có, vì tiếng ồn nền vừa phải và cảm giác có người xung quanh giúp họ tỉnh táo. Nhưng quán quá ồn hoặc có người quen dễ làm bạn sao nhãng. Thử vài nơi khác nhau và ghi lại lượng việc làm được để chọn chỗ hợp.
Có nên đổi hẳn sang nghề nói nhiều nếu chán việc tĩnh không?
Nên thử dịch chuyển trong cùng nghề trước. Bỏ hẳn nghề tĩnh có thể làm bạn mất kiến thức và kinh nghiệm đã có, trong khi một vị trí tương tác hơn trong cùng nghề thường đủ để giải quyết cảm giác chán. Chỉ đổi hẳn khi bạn không còn thích nội dung công việc.