Người hướng ngoại thường có sức hơn ở những chỗ làm có nhiều tương tác, phản hồi nhanh và nhịp thay đổi trong ngày, nhưng điều đó không có nghĩa họ chỉ hợp các nghề "nói nhiều" như bán hàng, sự kiện hay truyền thông. Điều kiện làm việc quan trọng hơn tên nghề: một kỹ sư hướng ngoại ở nhóm dự án đông người có thể thấy dễ chịu hơn một nhân viên kinh doanh làm việc một mình ngoài thị trường.
Ngược với định kiến, người hướng ngoại cũng có những chỗ dễ hụt hơi riêng khi đi làm: việc đòi ngồi yên lâu, phản hồi chậm, làm từ xa kéo dài. Phần dưới giúp bạn đọc ra những điều kiện làm mình có sức, nhận ra chỗ dễ trượt, và thử nghề trước khi chọn mà không tốn quá nhiều thời gian.
Hướng ngoại khi đi làm nghĩa là gì, và không nghĩa là gì
Trong cách hiểu phổ biến của tâm lý học, hướng ngoại là xu hướng tìm tới kích thích bên ngoài: người, hoạt động, sự mới mẻ. Người hướng ngoại thường thấy có thêm sức sau khi trao đổi với người khác, nghĩ thành tiếng dễ hơn nghĩ thầm, và thấy khó chịu khi phải ngồi một mình quá lâu. Hans Eysenck từng đưa ra giả thuyết rằng khác biệt này gắn với mức hưng phấn nền của não; giả thuyết đó vẫn được bàn tiếp, nhưng mô tả hành vi thì khá thống nhất.
Hướng ngoại không đồng nghĩa với giỏi giao tiếp. Có người hướng ngoại nói nhiều mà nghe ít, có người hướng ngoại ngại phát biểu trước hội đồng. Hướng ngoại cũng không đồng nghĩa với thích làm lãnh đạo hay thích mạo hiểm; đó là những nét tính cách khác. Và hướng ngoại không phải là nhãn cứng: phần lớn người ta nằm đâu đó giữa hai đầu, nhiều người tự thấy mình "hướng trung" — tuỳ hoàn cảnh mà nghiêng bên này hay bên kia.
Khi chọn nghề, điều đáng hỏi không phải "mình có hướng ngoại không" mà là "mình cần bao nhiêu tương tác mỗi ngày để làm việc vui", "mình chịu được bao lâu ngồi yên một mình", và "mình làm tốt hơn khi có phản hồi tức thì hay khi có thời gian suy ngẫm".
Điều kiện làm việc nhiều người hướng ngoại thấy có sức
Bảng dưới gom những điều kiện thường được người hướng ngoại nhắc tới khi kể về công việc họ thích. Mỗi điều kiện có thể xuất hiện ở rất nhiều nghề khác nhau, kể cả những nghề tưởng là tĩnh.
| Điều kiện | Vì sao nhiều người hướng ngoại thấy hợp | Có ở đâu ngoài nghề "nói nhiều" |
|---|---|---|
| Làm việc theo nhóm, cùng dự án | Được trao đổi liên tục, nghĩ cùng người khác | Kỹ sư dự án, nhóm phát triển sản phẩm, xưởng sản xuất |
| Phản hồi nhanh | Biết ngay mình làm đúng hay sai, đỡ bứt rứt | Cấp cứu, nhà hàng, hỗ trợ kỹ thuật trực tiếp |
| Nhịp thay đổi trong ngày | Không phải làm một việc suốt tám tiếng | Quản lý cửa hàng, điều phối kho, tổ chức đào tạo |
| Di chuyển, gặp nhiều nơi | Không bị bó trong một chỗ ngồi | Kiểm định công trình, khảo sát thị trường, nông nghiệp kỹ thuật |
| Có người cùng ăn mừng thành quả | Thành công được chia sẻ ngay | Đội thể thao, nhóm nghiên cứu, lớp học |
Đọc bảng xong, bạn sẽ thấy một người hướng ngoại thích kỹ thuật không cần bỏ kỹ thuật để đi bán hàng. Họ có thể chọn vị trí kỹ thuật có nhiều làm việc nhóm, hiện trường hoặc tiếp xúc với khách hàng.
Những gì người hướng ngoại hay mang tới chỗ làm
Kéo nhóm vào việc. Ở những nhóm mới lập, người hướng ngoại thường là người mở lời trước, rủ mọi người ngồi lại, hỏi han người mới. Nhờ vậy nhóm bớt ngại và bắt nhịp nhanh hơn.
Nghĩ nhanh trong lúc trao đổi. Nhiều người hướng ngoại nảy ý tưởng tốt nhất khi đang nói chuyện. Trong buổi động não, khả năng nối ý của người khác thành ý mới là thứ quý.
Mạng lưới quen biết rộng. Biết ai làm gì, hỏi ai được việc gì giúp họ gỡ vướng nhanh, nhất là ở những công việc cần phối hợp nhiều phòng ban hay nhiều đối tác.
Chịu được nhịp dồn dập. Ngày có mười cuộc gọi, ba cuộc họp và một khách đến bất ngờ thường không làm họ rối như nhiều người khác.
Giữ không khí khi căng thẳng. Một câu đùa đúng lúc, một lời hỏi thăm sau cuộc họp khó có thể giữ cho nhóm không vỡ. Đây là việc ít ai ghi vào đánh giá nhưng ai cũng thấy thiếu khi nó mất đi.
Nhớ rằng đây là xu hướng. Không phải người hướng ngoại nào cũng có đủ những điều trên, và người hướng nội vẫn có thể giỏi từng điều một. Hãy dùng danh sách để soi xem bạn đang thật sự mạnh ở đâu, rồi chọn vị trí dùng được thế mạnh đó nhiều nhất.
Chỗ người hướng ngoại dễ hụt hơi khi đi làm
Việc đòi tập trung một mình dài ngày. Viết luận văn, đối soát sổ sách cuối năm, học thi chứng chỉ — người hướng ngoại không làm kém những việc này, nhưng thường cần cách tự giữ nhịp như làm cùng bạn, hẹn giờ báo cáo tiến độ với ai đó.
Làm từ xa kéo dài. Nhiều người hướng ngoại kể lại rằng những tháng làm việc tại nhà làm họ uể oải dù khối lượng việc không đổi. Thiếu những câu chuyện vụn ở văn phòng là thiếu một nguồn năng lượng.
Phản hồi chậm. Ở những dự án kéo dài vài năm mới thấy kết quả, cảm giác "không biết mình đang đi tới đâu" có thể làm họ nản sớm hơn người khác.
Nói trước, nghĩ sau. Thói quen nghĩ thành tiếng giúp động não nhóm, nhưng trong cuộc họp với khách hàng hay cấp trên, một ý chưa chín nói ra có thể bị hiểu là cam kết.
Nhận quá nhiều việc vì ngại từ chối cuộc vui. Người hướng ngoại dễ nhận thêm việc phối hợp, thêm sự kiện, thêm nhóm, rồi kiệt sức dù không thấy mình "mệt vì người".
Tình huống: anh Khoa ở TP Hồ Chí Minh rời phòng thiết kế
Anh Khoa học kỹ thuật cơ khí, ra trường làm ở phòng thiết kế của một công ty sản xuất tại TP Hồ Chí Minh. Công việc chính là ngồi trước máy dựng bản vẽ, tám tiếng một ngày, đồng nghiệp đeo tai nghe. Sau hai năm, anh thấy mình chậm dần, chiều nào cũng buồn ngủ, cuối tuần thì lại sôi nổi bất thường. Anh nghĩ tới chuyện bỏ kỹ thuật đi làm kinh doanh.
Trưởng phòng gợi ý anh thử ba tháng ở vị trí kỹ sư ứng dụng: vẫn dùng kiến thức thiết kế, nhưng phần lớn thời gian xuống xưởng, gặp khách hàng để hiểu yêu cầu, rồi về giải thích lại cho nhóm thiết kế. Anh Khoa nhận thấy mình làm việc nhanh hơn, ít buồn ngủ hơn, và phần thiết kế còn lại trong tuần trở nên dễ chịu vì nó xen giữa các buổi gặp người.
Điều đáng lưu ý: anh Khoa không cần đổi ngành. Anh cần đổi nhịp. Nếu anh bỏ hẳn kỹ thuật để đi bán hàng, anh mất đi phần kiến thức anh thích và giỏi. Trước khi rời một ngành, hãy hỏi trong chính ngành đó có vị trí nào có nhiều tương tác hơn không.
Câu nên hỏi người đang làm để đo độ "đông vui" của một vị trí
Bản mô tả công việc thường không nói gì về nhịp tương tác. Muốn biết, bạn phải hỏi người đang làm đúng vị trí đó, có thể là anh chị khoá trên, người quen hoặc đồng nghiệp cũ.
- Một ngày bình thường của anh chị bắt đầu và kết thúc thế nào, có bao nhiêu cuộc trao đổi với người khác?
- Trong tuần, phần trăm thời gian anh chị ngồi làm một mình là bao nhiêu? Đó có phải phần anh chị thích nhất không?
- Anh chị biết mình làm tốt hay chưa sau bao lâu: vài phút, vài tuần hay cả năm?
- Nhóm của anh chị có hay ăn trưa, cà phê, làm việc chung một chỗ không, hay mỗi người một nơi?
- Người nghỉ việc ở vị trí này thường nghỉ vì lý do gì?
Câu cuối thường cho thông tin thật nhất. Nếu nhiều người nghỉ vì "buồn quá, không ai nói chuyện", đó là tín hiệu đáng cân nhắc với một người hướng ngoại. Nếu họ nghỉ vì lương hay sếp, đó là chuyện khác, không liên quan tới tính cách.
Một mẹo nhỏ: hỏi ít nhất hai người ở hai công ty khác nhau cho cùng một vị trí. Một người có thể kể theo cảm nhận riêng, hai người cho bạn thấy đâu là đặc điểm của nghề và đâu là đặc điểm của một chỗ làm cụ thể. Ghi câu trả lời ra giấy ngay sau cuộc nói chuyện, vì người hướng ngoại hay nhớ không khí cuộc trò chuyện hơn là chi tiết.
Thử nghề trước khi chọn: ba cách ít tốn kém
Người hướng ngoại thường học nhanh nhất bằng làm thật và nói chuyện thật. Tận dụng điều đó thay vì chỉ đọc mô tả nghề trên mạng.
- Đi theo một người làm nghề một ngày: xin phép theo chân anh chị khoá trên hay người quen trong một ngày làm việc, quan sát họ nói chuyện với ai, ngồi yên bao lâu, mệt ở đâu.
- Nhận dự án nhỏ hoặc việc làm thêm có thời hạn: một tháng hỗ trợ sự kiện, hai tuần làm trợ giảng, một dự án tình nguyện. Ghi lại cuối mỗi ngày bạn có sức hay cạn sức.
- Làm thử phần "tĩnh" của nghề trước: nghề nào cũng có phần ngồi một mình. Thử phần đó trước, vì người hướng ngoại thường thích phần đông vui mà quên mất phần tĩnh chiếm bao nhiêu thời gian.
- Sau mỗi lần thử, viết ba dòng: phần mình thích, phần mình chịu được, phần mình không muốn lặp lại. Sau vài lần, các dòng đó sẽ cho bạn bức tranh rõ hơn bất kỳ bài trắc nghiệm nào.
Đừng chọn nghề chỉ vì phần dễ thấy nhất của nó. Nghề tổ chức sự kiện có buổi tiệc rực rỡ, nhưng phía trước là hàng tuần ngồi tính dự toán và gọi xác nhận nhà cung cấp.
Câu hỏi thường gặp
Người hướng ngoại có hợp làm lập trình không?
Có thể rất hợp, tuỳ chỗ làm. Lập trình ở nhóm làm việc chung, có họp thiết kế, có lập trình theo cặp và tiếp xúc với người dùng sẽ khác hẳn lập trình một mình từ xa. Nhiều người hướng ngoại chọn vị trí trưởng nhóm kỹ thuật hoặc kỹ sư làm việc trực tiếp với khách hàng.
Người hướng ngoại có nên làm việc từ xa không?
Được, nhưng nên có kế hoạch bù tương tác: làm việc ở quán cà phê hay không gian làm việc chung vài buổi mỗi tuần, gọi video với đồng nghiệp thay vì chỉ nhắn tin, lên lịch gặp nhóm định kỳ. Nếu sau vài tháng thấy uể oải kéo dài, hãy cân nhắc chế độ làm kết hợp.
Hướng ngoại có phải là thích làm lãnh đạo không?
Không hẳn. Người hướng ngoại thường thoải mái khi đứng trước nhóm, nhưng lãnh đạo còn đòi lắng nghe, quyết định khó, chịu trách nhiệm và kiên nhẫn. Có người hướng ngoại không muốn quản lý ai, có người hướng nội làm quản lý rất giỏi.
Người hướng ngoại chọn ngành đại học có nên tránh ngành nặng lý thuyết không?
Không cần tránh nếu bạn thích nội dung ngành đó. Bạn có thể học theo nhóm, tham gia câu lạc bộ học thuật, làm trợ giảng để giữ nhịp tương tác. Khi ra trường, ngành nặng lý thuyết vẫn có nhiều vị trí cần giao tiếp như giảng dạy, tư vấn, chuyển giao công nghệ.
Mình là người hướng trung thì chọn nghề thế nào?
Người hướng trung thường linh hoạt hơn, có thể làm ở cả chỗ đông lẫn chỗ tĩnh, nhưng vẫn cần để ý mình hồi sức bằng cách nào. Hãy chọn vị trí có cả hai nhịp, ví dụ vừa gặp khách vừa có thời gian làm hồ sơ, và quan sát tỉ lệ nào giúp bạn làm việc bền nhất.