HuongNgoai.comHướng Ngoại
Hướng nội, hướng ngoại, hướng trung

"Nạp năng lượng" là gì: vì sao cùng một buổi tiệc có người về mệt, có người về hăng

Câu "hướng nội nạp năng lượng một mình" là cách nói ví von. Các giả thuyết giải thích, dấu hiệu cạn sức xã giao và cách nói nhu cầu này cho người thân.

Two young Vietnamese roommates in a small dormitory room at night, one lying on the bed with headphones facing the wall, the other getting ready to go out, warm lamp light

"Nạp năng lượng" là cách nói ví von để chỉ chỗ một người hồi sức: người nghiêng về hướng nội thường thấy khoẻ lại khi được yên tĩnh, còn người nghiêng về hướng ngoại thường thấy tỉnh táo hơn khi có người, có hoạt động. Không có loại năng lượng nào thật sự được nạp hay xả; đây là hình ảnh dễ hiểu cho một khác biệt có thật về mức kích thích mỗi người thấy dễ chịu.

Hình ảnh "pin xã giao" rất tiện: nói "mình hết pin rồi" là người nghe hiểu ngay. Nhưng dùng hình ảnh mà không hiểu phía sau thì dễ biến nó thành cái cớ, hoặc nhầm những kiểu mệt khác với chuyện tính cách. Bài này giải thích các giả thuyết về khác biệt đó, dấu hiệu cạn sức xã giao, và cách nói nhu cầu của mình cho người khác nghe mà không làm họ phật lòng.

Một hình ảnh ví von, không phải năng lượng thật

Khi nói người hướng nội "tốn năng lượng" lúc gặp người, ta không nói về calo hay đường trong máu. Ta đang nói về cảm giác: sau một thời gian ở giữa nhiều người, nhiều tiếng, nhiều chuyện, một số người thấy đầu óc đầy, khó tập trung, muốn rút về chỗ yên. Một số người khác lại thấy đầu óc sáng ra, muốn nói tiếp, làm tiếp.

Carl Jung, người đưa hai khái niệm hướng nội và hướng ngoại vào tâm lý học năm 1921, dùng chữ năng lượng tâm lý theo nghĩa rất trừu tượng, chỉ hướng chú ý và hứng thú của con người quay vào trong hay ra ngoài. Cách nói "nạp pin" ngày nay là phiên bản đời thường của ý đó, được phổ biến rộng qua sách báo và mạng xã hội, trong đó có cuốn Quiet của Susan Cain năm 2012.

Biết đây là ví von giúp bạn dùng nó cho đúng chỗ: để mô tả nhu cầu của mình cho dễ hiểu, chứ không phải để khẳng định có một bình chứa cố định trong người, cạn là hết, đầy là xong.

Vì sao lại có khác biệt đó: các giả thuyết đang được bàn

Giải thích được nhắc nhiều nhất đến từ Hans Eysenck. Ông cho rằng người hướng nội có mức kích hoạt nền của não cao hơn, nên chỉ cần thêm một chút kích thích từ bên ngoài là đã chạm ngưỡng dễ chịu, thêm nữa thì quá tải. Người hướng ngoại có mức nền thấp hơn nên tìm thêm kích thích để thấy đủ tỉnh táo. Giả thuyết này có những kết quả ủng hộ, ví dụ người hướng nội nhạy hơn với một số kích thích như tiếng ồn, nhưng cũng có những kết quả không khớp, nên chưa thể coi là lời giải trọn vẹn.

Một hướng giải thích khác chú ý đến phần thưởng: người hướng ngoại có thể phản ứng mạnh hơn với những thứ mang lại cảm giác được thưởng, như lời khen, tiếng cười, sự chú ý, cơ hội mới. Vì thế chỗ đông người với họ đầy những phần thưởng nhỏ và làm họ hăng hái. Hướng này cũng đang được nghiên cứu, chưa có kết luận cuối cùng.

Với người đọc bình thường, điều đáng giữ lại là: khác biệt về mức kích thích dễ chịu là có thật và có cơ sở nghiên cứu, còn cơ chế bên trong thì giới khoa học vẫn đang tìm hiểu. Bài viết nào nói chắc nịch "não người hướng nội hoạt động thế này" nên được đọc với chút dè dặt.

Cạn sức xã giao trông như thế nào

Nghe mà không vào. Người kia vẫn nói, bạn vẫn gật đầu, nhưng câu chữ trôi qua đầu. Đây thường là dấu hiệu sớm nhất.

Trả lời cụt. Câu trả lời ngắn dần: "ừ", "được", "sao cũng được". Không phải vì giận, mà vì không còn sức nghĩ câu dài.

Dễ cáu với tiếng động nhỏ. Tiếng muỗng va vào ly, tiếng xe ngoài đường, tiếng ai đó gọi tên lần thứ hai bỗng thấy chói tai.

Muốn rút về một góc. Tìm cớ vào nhà vệ sinh, ra ngoài nghe điện thoại, ngồi lì ở góc bàn, đeo tai nghe dù không bật nhạc.

Sau đó cần thời gian dài hơn bình thường để ngủ. Đầu óc còn chạy lại các cuộc trò chuyện, nhất là những câu mình lỡ nói.

Ở người hướng ngoại, cạn sức trông khác. Họ cũng mệt sau chuỗi ngày dồn dập, nhưng hay biểu hiện bằng nói nhiều hơn, cười to hơn, rồi đổ sụp khi về nhà. Hoặc ngược lại, họ "cạn" khi bị tách khỏi người quá lâu: bồn chồn, ăn vặt, mở mạng xã hội liên tục.

Tình huống nào thường hao sức nhiều, tình huống nào hao ít

Không phải mọi kiểu gặp gỡ đều tốn sức như nhau. Bảng dưới mô tả xu hướng hay gặp, mỗi người vẫn có thể khác:

Tình huốngVới người nghiêng hướng nộiVới người nghiêng hướng ngoại
Trò chuyện riêng với bạn thânThường ít hao, có khi còn thấy khoẻ hơnThường dễ chịu
Tiệc đông, nhiều người lạHao nhiều, nhất là khi phải tự bắt chuyệnThường làm hăng hái
Cuộc họp dài có tranh luậnHao nhiều nếu phải phản ứng tức thìHao ít, có khi thích
Làm việc yên lặng cạnh người khácHao ítDễ chịu hơn làm một mình hẳn
Cả ngày một mình không gặp aiThường hồi sứcCó thể thấy bứt rứt, uể oải
Nơi ồn, nhạc to, đèn nháyHao nhanhTuỳ người, nhiều người thấy vui

Một chi tiết hay bị bỏ qua: độ quen thuộc giảm hao sức rất nhiều. Một buổi đông người nhưng toàn bạn cũ có thể nhẹ nhàng hơn một buổi ba người mà đều là người lạ. Khi lên kế hoạch, nhìn cả số người lẫn mức quen của họ.

Không phải mọi kiểu mệt đều do tính cách

Vì hình ảnh "hết pin" quá tiện, người ta hay đổ mọi cơn mệt cho chuyện hướng nội. Trước khi kết luận, xem lại mấy khả năng khác:

  • Thiếu ngủ vài đêm liền làm ai cũng khó chịu với đám đông, kể cả người rất hướng ngoại.
  • Đói hoặc khát trong một buổi kéo dài, nhất là đám tiệc ăn muộn.
  • Căng thẳng vì chuyện khác, như công việc hay tiền bạc, mang theo vào buổi gặp.
  • Không thích chính những người có mặt, chứ không phải không thích đông người.
  • Đang ốm, đang trong kỳ kinh nguyệt, hoặc mới khỏi bệnh.
  • Cảm giác nặng nề, chán, mất hứng kéo dài nhiều tuần với cả những việc trước đây bạn thích.

Năm điều đầu là chuyện thường, chỉnh được bằng ngủ đủ, ăn đủ, chọn lúc. Điều cuối thì khác: nếu bạn thấy mình như vậy kéo dài, đó không còn là chuyện pin xã giao. Nói chuyện với người thân tin cậy hoặc gặp chuyên gia tâm lý sẽ có ích hơn tự giải thích bằng tính cách.

Những hiểu lầm khi dùng hình ảnh pin xã giao

Pin có dung lượng cố định. Sức chịu đựng của bạn với chỗ đông người thay đổi theo giấc ngủ, sức khoẻ, mức quen thuộc với người có mặt và cả việc bạn có hứng với buổi đó hay không. Hôm nay hết sau hai tiếng không có nghĩa lần nào cũng thế.

Người hướng ngoại không bao giờ hết pin. Họ cũng mệt, chỉ là dấu hiệu khác và thường đến muộn hơn. Coi họ như máy chạy không ngừng là lý do nhiều người hướng ngoại kiệt sức mà không ai nhận ra, kể cả chính họ.

Hết pin thì phải ở một mình tuyệt đối. Nhiều người hướng nội hồi sức tốt bên một người thân, cùng ngồi im mỗi người một việc. Cái họ cần là bớt kích thích, không nhất thiết là không có ai.

Cứ nạp đầy là xong. Nếu tuần nào cũng cạn kiệt, vấn đề có thể nằm ở lịch sống chứ không ở thời gian nghỉ. Nghỉ nhiều hơn mà không bớt việc dồn thì chỉ đuổi theo được một lúc.

Câu này đúng với mọi người hướng nội. Mức hao sức khác nhau rất xa giữa những người cùng tự nhận hướng nội. Đừng dùng trải nghiệm của mình để đoán chắc người khác cần gì; hỏi họ sẽ nhanh hơn.

Ví dụ: Mai và Thảo ở chung phòng ký túc xá

Mai và Thảo là sinh viên năm nhất ở TP Hồ Chí Minh, ở chung một phòng ký túc xá. Tối thứ Sáu, sau một tuần học kín lịch, Thảo muốn rủ cả phòng ra quán gần trường, còn Mai chỉ muốn nằm đeo tai nghe. Tuần đầu, Thảo nghĩ Mai không thích mình, Mai nghĩ Thảo không tôn trọng chỗ nghỉ của mình. Không ai nói ra, nên căng thẳng cứ tích lại.

Đến khi một lần cãi nhau nhỏ vì chuyện bật đèn, hai bạn mới ngồi nói thật. Mai giải thích sau năm ngày học nhóm và lên lớp đông, Mai cần một tối yên mới học tiếp được. Thảo kể Thảo lại thấy năm ngày đó chưa đủ người, tối thứ Sáu là lúc Thảo muốn bù. Cả hai đều không sai, chỉ là cách hồi sức khác nhau.

Họ thoả thuận: tối thứ Sáu Thảo đi chơi với nhóm khác, Mai ở phòng; tối Chủ nhật hai bạn cùng nấu một bữa nhỏ trong phòng, chỉ hai người. Cách xếp này không đòi ai đổi tính, chỉ đòi cả hai nói ra nhu cầu trước khi nó thành chuyện giận dỗi.

Nói về "pin" của mình sao cho người khác dễ hiểu

Người thân và bạn bè không đọc được trong đầu bạn. Nói sớm, nói cụ thể, nói kèm thời gian sẽ giúp họ không hiểu lầm. Vài câu mẫu bạn có thể đổi lời cho hợp:

  • "Hôm nay mình vui lắm, nhưng mình xin về lúc chín giờ nhé, mai mình còn phải làm sớm."
  • "Mình cần nửa tiếng nằm yên trước khi kể chuyện hôm nay, không phải mình giận gì đâu."
  • "Tuần này mình đi hai buổi rồi, buổi thứ ba mình xin hẹn tuần sau được không?"
  • "Mình thích gặp riêng hơn, hay mình đi cà phê hai đứa thay vì đi cả nhóm?"
  • Với người hướng ngoại: "Mình ở nhà cả tuần rồi, cuối tuần này mình muốn ra ngoài, ai đi cùng không?"

Điểm chung của các câu trên là nói rõ mình cần gì, cần trong bao lâu, và khẳng định đó không phải chuyện người kia làm sai. Ba ý đó đủ để phần lớn người nghe thông cảm.

Câu hỏi thường gặp

Người hướng nội có thật sự mất năng lượng khi giao tiếp không?

Không theo nghĩa vật lý. "Năng lượng" ở đây là ví von cho cảm giác mệt, khó tập trung sau khi tiếp nhận nhiều kích thích. Cảm giác đó có thật, nhưng không phải cơ thể bị rút cạn một loại năng lượng cụ thể.

Pin xã hội là gì?

Pin xã hội, hay social battery, là cách nói đời thường chỉ sức chịu đựng của một người với các hoạt động giao tiếp trước khi cần nghỉ. Đây là hình ảnh tiện dụng, không phải khái niệm đo được trong khoa học.

Người hướng ngoại có bị cạn sức xã giao không?

Có. Sau chuỗi ngày quá dày đặc, ai cũng mệt. Người hướng ngoại thường chịu được lâu hơn, và họ cũng có kiểu cạn sức ngược lại khi bị tách khỏi người quá lâu.

Mất bao lâu để hồi sức sau một buổi đông người?

Không có con số chung. Có người chỉ cần một buổi tối, có người cần một hai ngày, tuỳ mức nghiêng, độ dài buổi gặp và sức khoẻ lúc đó. Tự ghi lại vài lần sẽ cho bạn con số của riêng mình.

Dùng câu "mình hết pin rồi" có phải là lấy cớ không?

Không, nếu bạn nói thật và vẫn giữ những cam kết quan trọng. Nó thành cái cớ khi được dùng để né mọi việc khó chịu, kể cả những việc bạn đã hứa hoặc cần làm.

Khi nào mệt mỏi sau giao tiếp đáng lo?

Khi mệt kéo dài nhiều tuần, kèm buồn chán, mất ngủ, mất hứng với cả những việc mình từng thích, hoặc bạn bắt đầu né mọi cuộc gặp vì sợ. Lúc đó nên trò chuyện với chuyên gia tâm lý.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138