ENTJ là nhóm MBTI có xu hướng hướng ngoại (E), trực giác (N), lý trí (T) và thích kế hoạch (J); họ thường nhanh chóng nhìn ra mục tiêu, sắp xếp người và việc để đạt được nó, và không ngại đưa ra quyết định khó. Ở nhóm bạn, lớp học hay công ty, người ENTJ hay là người tự nhiên cầm trịch khi mọi người còn đang bàn.
Điều đó giúp nhóm đi nhanh, nhưng cũng dễ khiến người khác thấy bị cuốn theo, bị áp đặt hay không được lắng nghe. Bài này giải thích những nét thường gặp ở ENTJ, vì sao tốc độ của họ vừa là điểm mạnh vừa có giá, và các bước dẫn dắt mà vẫn giữ được người. Như mọi nhóm MBTI, ENTJ chỉ là mô tả xu hướng; trong nhóm có dao động lớn, và làm lại trắc nghiệm có thể ra kết quả khác.
Lõi của ENTJ: biến mục tiêu thành kế hoạch chạy được
Đưa một người ENTJ một mục tiêu mơ hồ, họ sẽ nhanh chóng hỏi: cần đạt gì, khi nào, ai làm phần nào, đo bằng gì. Họ không thoải mái với tình trạng "để xem đã". Chữ E khiến họ thích hành động và trao đổi trực tiếp; chữ N giúp họ nhìn ra bức tranh lớn và xu hướng; chữ T làm tiêu chuẩn đầu tiên là hiệu quả, hợp lý; chữ J khiến họ muốn chốt và đi.
Trong lý thuyết chức năng nhận thức, ENTJ dẫn đầu bằng "tư duy hướng ngoại" (Te) và hỗ trợ bởi "trực giác hướng nội" (Ni). Hiểu nôm na: bên ngoài là thói quen tổ chức mọi thứ cho có hệ thống, bên trong là một hình dung dài hạn về nơi cần tới. Cũng như với các nhóm khác, phần lý thuyết chức năng ít được kiểm chứng hơn bốn thang đo, nên dùng để tham khảo.
Điều đáng nói là "giỏi tổ chức" không đồng nghĩa với "chỉ hợp làm sếp". Người ENTJ làm nghiên cứu, làm kỹ thuật, làm nông nghiệp hay làm nội trợ vẫn mang theo cách nghĩ này: lên kế hoạch cho bữa cơm cả tuần, sắp xếp lại kho hàng, cải tiến cách tưới vườn. Nhãn không quyết định nghề, chỉ gợi ý cách người đó tiếp cận việc.
Những nét thường thấy ở người ENTJ
Không phải người ENTJ nào cũng có đủ, nhưng đây là những nét hay được mô tả nhất:
- Quyết đoán. Họ chấp nhận quyết định với thông tin chưa đủ, vì tin rằng đứng yên tốn kém hơn sửa sai.
- Nói thẳng. Ít rào đón, đi thẳng vào vấn đề, và mong người khác làm như vậy với mình.
- Thích thử thách. Việc khó, mục tiêu cao làm họ hứng khởi; việc lặp lại không có mục tiêu làm họ chán.
- Nhìn ra chỗ kém hiệu quả. Họ thấy ngay cuộc họp nào thừa, quy trình nào có bước vô ích.
- Tôn trọng năng lực. Họ đánh giá cao người làm được việc, đôi khi hơn cả người dễ mến.
- Khó ngồi yên khi mọi thứ trì trệ. Nếu không ai cầm trịch, họ sẽ tự đứng ra, kể cả khi không được giao.
Những nét này không phải độc quyền của ENTJ. Theo mô hình Năm yếu tố lớn, người có mức hướng ngoại và tận tâm cao, mức dễ chịu thấp hơn, cũng hay có kiểu hành vi tương tự, bất kể họ ra nhóm MBTI nào.
Tốc độ: điểm mạnh và cái giá phải trả
Người ENTJ thường nghĩ nhanh, quyết nhanh và muốn người khác theo kịp. Trong lúc khủng hoảng, khi cần ai đó đứng ra chốt phương án, tốc độ này rất quý. Một nhóm dự án đang lạc hướng có thể được kéo lại chỉ sau một buổi họp do người ENTJ điều phối.
Nhưng tốc độ có giá. Khi người ENTJ chốt trước khi người khác kịp nói, những người suy nghĩ chậm hơn hoặc hướng nội hơn dần thôi góp ý. Kế hoạch vẫn chạy, nhưng mất đi những phản biện có thể giúp tránh sai lầm. Người làm theo cũng ít cảm thấy kế hoạch là của mình, nên khi gặp khó họ dễ buông.
Một câu tự hỏi giúp cân bằng: "quyết định này có cần chốt ngay hôm nay không?". Nếu có, cứ quyết. Nếu không, cho nhóm một ngày để nghĩ thường đem lại kết quả tốt hơn mà không mất bao nhiêu thời gian. Phân biệt việc cần tốc độ với việc cần sự đồng thuận là kỹ năng quan trọng nhất của mọi người dẫn dắt, không riêng ENTJ.
Vì sao người ENTJ hay bị cảm nhận là áp đặt
Ý định và tác động thường lệch nhau. Bảng dưới đặt cạnh nhau điều người ENTJ muốn, điều người khác cảm nhận và một điều chỉnh nhỏ:
| Hành vi | Ý định thường gặp | Người khác cảm nhận | Điều chỉnh nhỏ |
|---|---|---|---|
| Đưa ra phương án ngay đầu buổi họp | Tiết kiệm thời gian | Ý kiến mình không cần thiết | Hỏi ý mọi người trước, nói ý mình sau |
| Sửa trực tiếp bài của người khác | Cho nhanh, cho đúng | Bị coi là kém | Ghi chú gợi ý, để người đó tự sửa |
| Ngắt lời khi thấy câu chuyện lan man | Giữ cuộc họp đúng trọng tâm | Bị thiếu tôn trọng | Hẹn một thời điểm cho chủ đề đó |
| Hỏi "vì sao chưa xong" | Muốn biết vướng ở đâu để gỡ | Bị trách móc | Hỏi "em đang vướng gì, anh giúp được gì" |
Điều chỉnh ở cột cuối không làm người ENTJ mất đi sự quyết đoán. Nó chỉ thêm vài giây để người khác thấy mình được tính đến, và vài giây đó thường quyết định họ làm việc hết mình hay chỉ làm cho xong.
Tình huống: chị Mai và ba quán cà phê
Chị Mai mở ba quán cà phê nhỏ ở Cần Thơ, làm trắc nghiệm trong một khóa học quản lý và ra ENTJ. Chị giỏi chọn mặt bằng, tính chi phí và lên kế hoạch mở quán. Nhưng trong một năm, cả ba quán thay quản lý bốn lần. Người nào nghỉ cũng nói một câu tương tự: "làm với chị không có tiếng nói".
Khi xem lại, chị nhận ra mình quyết gần như mọi thứ, từ thực đơn tới cách xếp bàn, và thường sửa quyết định của quản lý mà không hỏi lý do. Chị làm vậy vì muốn quán chạy tốt, không vì muốn kiểm soát, nhưng tác động thì như nhau.
Chị thử thay đổi theo cách của một người ENTJ: đặt ra hệ thống. Mỗi quản lý được toàn quyền ở ba việc gồm xếp ca, chọn món theo mùa và cách trang trí; chị chỉ đặt mục tiêu doanh thu và chất lượng. Mỗi tháng một buổi họp, quản lý nói trước, chị nói sau. Năm sau, chỉ có một người nghỉ, và hai trong ba món bán chạy nhất là do quản lý đề xuất.
Các bước dẫn dắt có lắng nghe
Dành cho người ENTJ, hoặc bất kỳ ai hay cầm trịch, muốn giữ tốc độ mà không đánh mất người cùng làm:
- Trước mỗi buổi họp, xác định quyết định nào cần chốt hôm nay, quyết định nào có thể để nhóm nghĩ thêm.
- Khi bàn, mời người ít nói phát biểu trước, gọi tên một cách nhẹ nhàng hoặc cho viết ý kiến ra giấy.
- Nói rõ lý do của quyết định, không chỉ kết luận. Người hiểu vì sao sẽ tự điều chỉnh khi tình hình đổi.
- Giao quyền thật ở một vài phần việc và chấp nhận người khác làm khác cách mình, miễn đạt mục tiêu.
- Sau mỗi dự án, hỏi nhóm một câu: "điều gì mình nên làm khác đi". Nghe hết, không phản bác ngay.
- Theo dõi một chỉ báo đơn giản: trong các cuộc họp gần đây, có bao nhiêu ý kiến trái chiều được nói ra. Nếu gần như không có, nhiều khả năng mọi người đã thôi nói chứ không phải đồng ý.
Các bước này không làm chậm người ENTJ bao nhiêu. Chúng chỉ chuyển một phần sức từ việc tự quyết sang việc giúp cả nhóm cùng quyết tốt hơn.
Phần ít người thấy: mệt mỏi và cảm xúc của người ENTJ
Họ cũng kiệt sức, chỉ là ít khi nói. Quen là người gánh trách nhiệm, người ENTJ hay coi việc than mệt là yếu đuối. Hệ quả là họ làm tới khi cơ thể buộc dừng.
Cảm xúc dồn lại rồi bật ra đột ngột. Trong lý thuyết chức năng, phần cảm xúc của ENTJ là phần ít được dùng nhất. Nhiều người ENTJ kể rằng họ có thể bình thản suốt nhiều tuần rồi bỗng xúc động vì một chuyện nhỏ.
Họ cần người dám nói thật với mình. Vì hay đứng ở vị trí dẫn dắt, xung quanh họ dễ chỉ còn người nói điều họ muốn nghe. Một người bạn thẳng thắn là tài sản quý.
Nghỉ ngơi cũng cần được lên lịch. Với người thích kế hoạch, cách thực tế nhất là đưa thời gian nghỉ vào lịch như một việc quan trọng. Nếu mệt mỏi, mất ngủ, cáu gắt kéo dài, nên gặp bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý thay vì cố gồng.
Giới hạn của nhãn ENTJ
MBTI dựa trên ý tưởng của Carl Jung trong "Các kiểu tâm lý" (1921), được Katharine Cook Briggs và Isabel Briggs Myers phát triển thành bộ trắc nghiệm. Nó hữu ích như một ngôn ngữ chung, nhưng chia mỗi cặp thành hai nửa trong khi phần lớn mọi người nằm gần giữa. Một người hơi nghiêng về hướng ngoại hôm nay có thể ra INTJ vào tuần sau. Vì vậy, đừng coi ENTJ là thứ định nghĩa bạn, càng đừng dùng nó để giải thích mọi hành vi, kiểu "mình là ENTJ nên nói thẳng, ai chịu không được thì thôi".
Điểm cần nhấn mạnh với nhóm này: kết quả ENTJ hay được chia sẻ kèm những câu như "nhóm lãnh đạo bẩm sinh" hay "nhóm tham vọng nhất". Những câu đó không có cơ sở khoa học, và việc dùng MBTI để chọn người lãnh đạo, xét thăng chức hay tuyển dụng là cách dùng sai, vì công cụ không được thiết kế cho việc đó. Năng lực dẫn dắt được chứng minh bằng việc làm thực tế, bằng sự tin tưởng của người cùng làm, không bằng bốn chữ cái.
Cách tự kiểm hợp lý: hỏi những người từng làm việc dưới quyền hoặc cùng nhóm với bạn xem điều gì họ thấy bạn làm tốt và điều gì khiến họ ngại. Câu trả lời đó có giá trị hơn mọi bản mô tả nhóm.
Câu hỏi thường gặp
ENTJ có phải là nhóm sinh ra để làm sếp không?
Không. Không nhóm nào sinh ra để làm sếp, và MBTI không nên dùng để chọn người lãnh đạo. Người ENTJ có thể có xu hướng thích tổ chức và quyết định, nhưng lãnh đạo tốt cần thêm kinh nghiệm, chuyên môn và khả năng lắng nghe, thứ ai cũng phải học.
ENTJ và INTJ khác nhau thế nào?
Hai nhóm khác chữ đầu. Người ENTJ thường chủ động đứng ra điều phối và quyết định qua trao đổi trực tiếp, người INTJ hay suy nghĩ kỹ một mình rồi mới đưa ra kế hoạch. Cả hai đều nghĩ dài hạn và coi trọng hiệu quả.
Làm việc với sếp ENTJ thế nào cho hiệu quả?
Chuẩn bị kỹ, nói thẳng vào vấn đề, mang theo số liệu và đề xuất. Nếu không đồng ý, hãy nói sớm kèm lý do; người ENTJ thường tôn trọng phản biện có căn cứ hơn sự đồng ý im lặng. Hỏi rõ mục tiêu và hạn chót ngay từ đầu.
Người ENTJ có lạnh lùng không?
Họ có thể trông lạnh lùng vì ưu tiên công việc và nói thẳng. Nhưng nhiều người ENTJ rất quan tâm tới người trong nhóm, chỉ là họ thể hiện bằng cách tạo cơ hội, bảo vệ người của mình và giúp họ tiến bộ hơn là bằng lời an ủi.
Học sinh có nhiều nét ENTJ thì thầy cô, cha mẹ nên làm gì?
Cho con cơ hội tổ chức những việc phù hợp như hoạt động lớp, câu lạc bộ, đồng thời giúp con tập lắng nghe bạn và chấp nhận cách làm khác. Đừng gắn nhãn cố định vì tính cách tuổi học trò còn thay đổi nhiều.