Người hướng ngoại khi phải ở một mình lâu, như du học, chuyển đến thành phố mới, nghỉ ốm dài hay làm việc từ xa, thường thấy bứt rứt, uể oải, khó tập trung vì thiếu nguồn kích thích quen thuộc là con người. Cách đỡ là đưa tiếng người vào những ngày vắng, xây lại nhịp gặp gỡ đều đặn ở nơi mới, và tập dần cách ở một mình mà không thấy trống.
Người ta hay viết cho người hướng nội cách sống sót ở chỗ đông, ít ai viết chiều ngược lại. Nhưng với người nghiêng mạnh về hướng ngoại, một căn phòng trọ yên tĩnh ở nơi không quen ai có thể nặng nề không kém một bữa tiệc ồn với người hướng nội. Bài này mô tả dấu hiệu thiếu người, các hoàn cảnh hay gặp, cách xử lý cụ thể, và lúc nào cảm giác trống trải cần được quan tâm nghiêm túc hơn.
Vì sao ở một mình lâu lại khó với người hướng ngoại
Người nghiêng về hướng ngoại thường thấy tỉnh táo và có động lực hơn khi có người xung quanh: có ai để nói ý tưởng ra, có ai để đùa vài câu giữa giờ, có ai để kể chuyện tối nay. Những tương tác nhỏ đó không chỉ để vui; chúng là nhịp giữ cho ngày của họ có hình hài. Khi những tương tác đó biến mất, ngày trở nên dài và nhão.
Điều này khác với nỗi cô đơn theo nghĩa thiếu người thân thiết. Một người hướng ngoại có thể có gia đình yêu thương ở quê, có nhóm bạn thân trên mạng, nhưng vẫn bứt rứt vì cả ngày không gặp ai bằng xương bằng thịt. Họ không thiếu tình cảm, họ thiếu sự có mặt của người khác trong không gian sống hằng ngày.
Hiểu như vậy giúp bạn thôi trách mình lười hay kém kỷ luật khi làm việc ở nhà. Có thể bạn đang làm đúng những việc người ta khuyên, như dậy đúng giờ, lập danh sách việc, nhưng thiếu đúng thứ mà bạn cần nhất để có động lực.
Dấu hiệu bạn đang thiếu người
Bứt rứt không rõ lý do. Ngồi không yên, đứng lên đi lại, mở tủ lạnh dù không đói. Cảm giác giống như chờ một điều gì đó mà không biết là điều gì.
Lướt mạng xã hội liên tục. Không phải vì có gì hay, mà vì đó là chỗ duy nhất có dấu vết của người khác.
Trì hoãn những việc làm một mình. Việc cần ngồi lâu cứ bị đẩy lùi, trong khi việc có người cùng làm lại xong nhanh. Nếu bạn thấy mình chỉ làm được việc khi có cuộc họp hay hạn chót có người nhắc, đó là gợi ý rõ.
Nói chuyện với chính mình hoặc với thú cưng nhiều hơn hẳn. Đây là cách tự nhiên để có tiếng nói trong phòng, không có gì bất thường, nhưng là dấu hiệu bạn đang thiếu.
Ngủ lệch giờ, ăn uống thất thường. Khi không có ai cùng ăn, cùng nghỉ, nhịp sinh hoạt dễ trôi đi.
Dễ cáu khi cuối cùng cũng gặp người. Nghe lạ, nhưng nhiều người dồn nén cả ngày rồi trút vào cuộc gọi đầu tiên buổi tối, nói nhiều, nói nhanh, hoặc cáu vì người kia không đáp đủ nhiệt.
Các hoàn cảnh hay gặp và chỗ thiếu của từng cảnh
Mỗi hoàn cảnh ở một mình thiếu một thứ khác nhau, nên cách xử lý cũng khác. Bảng dưới gợi ý điểm bắt đầu:
| Hoàn cảnh | Thường thiếu gì | Hướng xử lý |
|---|---|---|
| Du học năm đầu | Người quen, ngôn ngữ chung, nhịp sinh hoạt cũ | Câu lạc bộ sinh viên, nhóm học, việc làm thêm có đồng nghiệp |
| Chuyển đến thành phố mới vì công việc | Bạn ngoài giờ làm | Lớp học buổi tối, nhóm thể thao, hoạt động tình nguyện |
| Làm việc từ xa toàn thời gian | Tương tác nhỏ trong ngày | Không gian làm việc chung, quán cà phê, cuộc gọi cùng làm việc |
| Nghỉ ốm hay phục hồi sau mổ | Mọi hoạt động bên ngoài | Hẹn người đến thăm theo lịch, gọi video ngắn nhiều lần |
| Nghỉ sinh con, chăm con nhỏ | Người lớn để trò chuyện | Nhóm cha mẹ cùng khu, hẹn đi dạo cùng người quen |
| Người thân đi xa, ở nhà một mình | Tiếng người trong nhà | Mời bạn đến ăn tối, ra ngoài làm việc vài buổi |
Điểm chung của cột cuối là có mặt định kỳ với cùng một nhóm người. Gặp người lạ một lần không bù được nhiều, gặp lại cùng những gương mặt mỗi tuần mới tạo được cảm giác thuộc về.
Ví dụ: Khoa và năm đầu du học
Khoa, sinh viên Cần Thơ, sang du học năm nhất ở một thành phố nhỏ. Ở nhà, Khoa là người tổ chức mọi cuộc đi chơi của lớp, tối nào cũng có người rủ. Ở nơi mới, Khoa ở một phòng ký túc xá đơn, lớp học đông nhưng ai về chỗ nấy, cuối tuần thành phố vắng tanh. Sau một tháng, Khoa ngủ đến trưa, bỏ vài buổi học, tối gọi về nhà rất lâu rồi lại thấy buồn hơn.
Khoa ban đầu nghĩ mình nhớ nhà, và một phần đúng vậy. Nhưng khi thử dời việc học bài sang phòng tự học chung của trường, nơi có người ngồi xung quanh, Khoa thấy mình tập trung hơn hẳn. Khoa đăng ký vào đội bóng của hội sinh viên, nhận làm thêm vài buổi ở thư viện trường, và chủ động rủ hai bạn cùng lớp đi chợ cuối tuần.
Ba tháng sau, Khoa không còn thấy ngày dài. Khoa vẫn nhớ nhà, nhưng nỗi nhớ đó không còn làm cả ngày sụp xuống. Điều Khoa học được là: với người như mình, chờ bạn bè tự đến là không đủ, phải đặt mình vào chỗ có người một cách đều đặn.
Đưa tiếng người vào những ngày một mình
Không phải ngày nào cũng có thể hẹn gặp ai. Nhưng có nhiều cách để có người xung quanh mà không cần một cuộc hẹn:
- Mang việc ra quán cà phê, thư viện hoặc không gian làm việc chung vài buổi mỗi tuần.
- Hẹn một người bạn cùng gọi video, mỗi người làm việc của mình, chỉ nói chuyện vào giờ nghỉ.
- Gọi điện thay vì nhắn tin cho những trao đổi công việc chỉ cần vài phút nói là xong.
- Chọn phòng tập, lớp nhảy, lớp yoga có giờ cố định thay vì tập một mình ở nhà.
- Đi chợ, đi siêu thị vào giờ đông thay vì đặt hàng tất cả.
- Nghe chương trình trò chuyện hay radio khi làm việc nhà, để có giọng người trong phòng.
Những cách này không thay được bạn bè thân, nhưng giữ cho ngày có nhịp. Nhiều người hướng ngoại thấy chỉ cần ngồi trong một phòng có người khác, dù không nói câu nào, là đã dễ tập trung hơn ở nhà một mình.
Xây nhịp gặp gỡ ở nơi mới
Ở nơi mới, bạn bè không tự xuất hiện. Một cách có hệ thống thường nhanh hơn chờ may mắn:
- Chọn một hai hoạt động có lịch cố định hằng tuần, như đội thể thao, lớp học buổi tối, nhóm tình nguyện.
- Đi đều đặn ít nhất hai tháng trước khi đánh giá; ở lần thứ ba, thứ tư người ta mới bắt đầu nhớ tên bạn.
- Đến sớm vài phút và ở lại vài phút sau, đó là lúc dễ trò chuyện nhất.
- Mỗi lần chủ động rủ một người đi ăn hay uống nước sau buổi hoạt động.
- Giữ liên lạc với hai ba người hợp nhất, hẹn gặp riêng ngoài hoạt động chung.
- Gửi lời mời lại cho người đã mời mình; quan hệ hai chiều mới bền.
Đây là lợi thế tự nhiên của người hướng ngoại: bắt chuyện và rủ rê thường không quá tốn sức. Chỗ cần kiên nhẫn là sự đều đặn, vì sự thân thiết cần thời gian và số lần gặp, không thể vội.
Học cách ở một mình mà không thấy trống
Dù sắp xếp tốt đến đâu, vẫn có những ngày bạn phải ở một mình. Thay vì coi đó là khoảng trống phải lấp, có thể coi đó là kỹ năng tập dần. Bắt đầu bằng những khoảng ngắn có việc rõ ràng, như một giờ nấu ăn, một buổi chạy bộ, một buổi chiều dọn lại tủ quần áo. Việc có đầu có cuối giúp thời gian một mình bớt nhão.
Những hoạt động có nhịp như chạy, đạp xe, bơi, nấu ăn thường hợp với người hướng ngoại hơn ngồi im, vì cơ thể vẫn đang được kích thích. Kết hợp với nghe một chương trình trò chuyện, bạn có một khoảng một mình mà không thấy bị cắt khỏi thế giới.
Một mình cũng có ích thật: đó là lúc bạn nghĩ lại các quyết định, viết ra điều mình muốn, nhận ra mình đang mệt. Người hướng ngoại không cần thích ở một mình, nhưng ở được một mình vài giờ mà không bứt rứt là thứ giúp họ đứng vững hơn khi hoàn cảnh không như ý.
Khi bứt rứt thành buồn kéo dài
Bứt rứt vì thiếu người là chuyện thường, và thường giảm khi bạn xây lại được nhịp gặp gỡ. Nhưng có lúc cảm giác đó đi sâu hơn: bạn thôi muốn gặp ai, kể cả khi có người rủ; những việc từng làm bạn hào hứng giờ thấy nhạt; bạn ngủ quá nhiều hoặc mất ngủ, ăn khác hẳn ngày thường; nhìn về tuần tới chỉ thấy nặng nề.
Khi những dấu hiệu đó kéo dài nhiều tuần, đây không còn là chuyện tính hướng ngoại thiếu môi trường. Đó là lúc nên nói thật với một người tin cậy, gia đình hoặc bạn thân, và tìm gặp chuyên gia tâm lý. Du học sinh có thể bắt đầu từ dịch vụ tư vấn của trường, nơi nhiều trường có người hỗ trợ sinh viên quốc tế; người đi làm có thể hỏi khoa tâm lý hoặc sức khoẻ tâm thần ở bệnh viện.
Đặc biệt với người hướng ngoại, người xung quanh hay nghĩ "nó vui tính thế, chắc không sao". Chính bạn cũng có thể nghĩ vậy về mình. Nếu thấy mình không còn là mình như trước, tin vào cảm nhận đó và tìm hỗ trợ sớm, đừng chờ người khác nhận ra.
Câu hỏi thường gặp
Người hướng ngoại làm việc từ xa có ổn không?
Ổn, nếu có cách đưa người vào ngày làm việc: ra quán cà phê hay không gian làm việc chung, gọi điện thay vì nhắn tin, cùng làm việc qua cuộc gọi với đồng nghiệp. Làm từ xa hoàn toàn một mình trong thời gian dài thường khó hơn với người hướng ngoại.
Du học sinh hướng ngoại nên làm gì để bớt cô đơn năm đầu?
Tham gia một hai hoạt động có lịch cố định như đội thể thao, câu lạc bộ, việc làm thêm có đồng nghiệp, và học bài ở phòng tự học chung thay vì trong phòng riêng. Đi đều đặn quan trọng hơn đi nhiều nơi một lần.
Vì sao ở một mình lâu mình lại uể oải dù ngủ đủ?
Với người nghiêng về hướng ngoại, người khác là một nguồn kích thích giúp họ tỉnh táo. Thiếu nguồn đó lâu ngày, cảm giác uể oải và khó tập trung có thể xuất hiện dù sức khoẻ bình thường.
Người hướng ngoại có cần tập ở một mình không?
Không bắt buộc, nhưng có ích. Ở được một mình vài giờ mà không bứt rứt giúp bạn vững hơn khi phải đi xa, nghỉ ốm hay sống một mình, và cho bạn thời gian nghĩ lại các quyết định.
Gọi điện về nhà nhiều có giúp đỡ cô đơn không?
Giúp một phần, nhất là khi nhớ nhà. Nhưng nếu bạn thiếu người xung quanh trong đời sống hằng ngày, gọi điện không thay được việc có mặt cùng người ở nơi mới. Nên kết hợp cả hai.
Khi nào cảm giác trống trải cần được quan tâm nghiêm túc?
Khi buồn kéo dài nhiều tuần, mất hứng với cả những việc từng thích, ngủ và ăn thay đổi rõ, hoặc bạn bắt đầu thu mình khỏi cả người thân. Lúc đó nên nói với người tin cậy và gặp chuyên gia tâm lý.