HuongNgoai.comHướng Ngoại
Năm yếu tố lớn (Big Five)

Cởi mở với trải nghiệm là gì: yếu tố Openness trong Big Five ở người cao và thấp

Cởi mở với trải nghiệm (Openness) đo độ tò mò, óc tưởng tượng và độ thích cái mới. Người cao, người thấp khác nhau ra sao, mặt mạnh và chỗ dễ vướng.

Young Vietnamese woman sketching in a notebook at a riverside art market in Hoi An, seen from behind, medium shot, colorful lanterns softly blurred, late afternoon light

Cởi mở với trải nghiệm (Openness to experience) là yếu tố trong Big Five đo mức bạn tò mò, thích ý tưởng mới, nhạy với cái đẹp và sẵn lòng thử những cách làm chưa quen. Người điểm cao hay hỏi "vì sao" và "nếu như", người điểm thấp thích cái đã được kiểm chứng, thực tế và ổn định.

Đây là yếu tố dễ bị hiểu thành "người cởi mở là người dễ tính, dễ nói chuyện". Thật ra cởi mở trong Big Five là chuyện của trí óc và cảm nhận, không phải chuyện giao tiếp, và cũng không liên quan tới việc bạn có dễ chịu với người khác hay không. Cao hay thấp đều có mặt mạnh riêng, và phần lớn mọi người nằm ở khoảng giữa.

Cởi mở trong Big Five đo đúng cái gì

Yếu tố này gom nhiều nét nhỏ đi cùng nhau. Trong bộ câu hỏi NEO của Costa và McCrae, cởi mở được chia thành sáu khía cạnh: trí tưởng tượng, cảm thụ cái đẹp, nhạy với cảm xúc của chính mình, thích thử hành động mới, thích ý tưởng trừu tượng, và cởi mở về giá trị, tức là sẵn sàng xem lại các quan niệm quen thuộc.

Một số nhà nghiên cứu khác gom gọn thành hai mặt: một mặt nghiêng về trí tuệ, thích suy luận, đọc, tranh luận ý tưởng; mặt kia nghiêng về cảm nhận và tưởng tượng, thích nghệ thuật, âm nhạc, những trải nghiệm giàu cảm giác. Vì thế hai người cùng điểm cởi mở cao vẫn có thể rất khác: một người mê toán và triết học, người kia mê vẽ và du lịch bụi.

Cởi mở không phải trí thông minh. Mối liên hệ giữa hai thứ có tồn tại ở mức vừa phải, chủ yếu với mặt trí tuệ, nhưng rất nhiều người điểm cởi mở trung bình hay thấp vẫn giỏi chuyên môn, và người cởi mở cao không vì thế mà giỏi hơn. Nó cũng không phải quan điểm chính trị hay đạo đức. Điểm cởi mở chỉ cho biết bạn có xu hướng đi tìm cái mới hay bám cái quen, không cho biết cái mới hay cái quen nào là đúng.

Người cởi mở cao và thấp khác nhau trong cùng một tình huống

Cách dễ nhất để hiểu yếu tố này là đặt hai người vào cùng một chuyện và xem họ phản ứng thế nào. Không bên nào đúng hơn, mỗi bên hợp với một kiểu việc khác:

Tình huốngCởi mở cao thườngCởi mở thấp thường
Nhóm được giao dự án mớiĐề xuất ba hướng lạ, hào hứng với giai đoạn ý tưởngHỏi cách nào đã từng hiệu quả, muốn có quy trình rõ
Đi du lịchThích nơi chưa ai đi, ăn món chưa từng thửThích chỗ quen, lịch trình chắc chắn, ăn món biết trước
Đọc một bài báo khoa họcTò mò cơ chế phía sau, tìm đọc thêmQuan tâm kết luận dùng được vào việc gì
Công ty đổi phần mềmThử ngay các tính năng mớiChờ người khác dùng ổn rồi mới chuyển
Tranh luận một quan niệm cũThích lật lại, hỏi "liệu có cách nhìn khác"Tin vào kinh nghiệm đã được nhiều người kiểm chứng

Nhìn bảng sẽ thấy người cởi mở thấp không phải "cứng nhắc", họ là người giữ cho nhóm khỏi chạy theo mọi ý tưởng mới. Trong khi đó người cởi mở cao giúp nhóm khỏi mắc kẹt vào thói quen cũ. Một nhóm làm việc tốt thường cần cả hai.

Mặt mạnh và chỗ dễ vướng ở hai đầu thang

Cởi mở cao, mặt mạnh: nảy ý nhanh, học lĩnh vực mới không ngại, thích nghi tốt khi hoàn cảnh đổi, kết nối được những thứ tưởng không liên quan, thường có đời sống tinh thần phong phú.

Cởi mở cao, chỗ dễ vướng: chán nhanh với việc lặp lại, mở nhiều đầu việc mà ít khi khép lại, đôi khi coi nhẹ kinh nghiệm thực tế của người đi trước, dễ mất thời gian vào ý tưởng đẹp nhưng khó làm.

Cởi mở thấp, mặt mạnh: thực tế, tập trung, kiên định, làm tốt và bền những việc đòi hỏi quy trình ổn định, ít bị cuốn theo trào lưu, giữ được truyền thống và thói quen tốt.

Cởi mở thấp, chỗ dễ vướng: khó xoay khi buộc phải thay đổi nhanh, có thể bỏ lỡ cách làm tốt hơn chỉ vì nó lạ, đôi khi thấy khó chịu trong cuộc trò chuyện quá trừu tượng.

Ở khoảng giữa: phần đông mọi người ở đây. Bạn có thể tò mò với lĩnh vực này nhưng bảo thủ với lĩnh vực khác, ví dụ rất thích thử món ăn mới nhưng lại muốn công việc ổn định, quen thuộc. Điều đó hoàn toàn bình thường.

Một lưu ý về môi trường: mức cởi mở bạn thể hiện ra ngoài còn tuỳ nơi bạn sống và làm việc. Một người tò mò tự nhiên nhưng làm ở nơi mọi đề xuất mới đều bị gạt đi sẽ dần im lặng, trông như cởi mở thấp. Ngược lại, người thích ổn định đặt vào nhóm khởi nghiệp sẽ buộc phải thử nhiều thứ. Khi đọc điểm của mình, hãy hỏi thêm: mình đang trả lời theo con người mình, hay theo cái khuôn công việc hiện tại?

Tình huống: anh Quân và cô em đồng nghiệp hay đổi ý

Anh Quân là trưởng nhóm thiết kế ở Hà Nội. Trong nhóm có Thảo, người mỗi cuộc họp lại mang đến một ý tưởng khác, và Hưng, người luôn hỏi "cái này đã ai làm chưa, rủi ro thế nào". Anh Quân từng thấy mệt với cả hai: Thảo làm kế hoạch bị xáo trộn, Hưng làm nhóm chậm lại.

Khi hiểu đây là hai đầu của yếu tố cởi mở, anh Quân đổi cách phân việc. Thảo được giao giai đoạn tìm hướng, có hạn chót rõ để chốt ý tưởng, sau mốc đó không mở thêm hướng mới. Hưng được giao phần rà rủi ro và dựng quy trình triển khai. Thay vì bắt Thảo bớt bay bổng hay bắt Hưng bớt dè dặt, anh để mỗi người làm phần mình tự nhiên giỏi, và đặt điểm giao nhau ở buổi duyệt cuối giai đoạn.

Cách làm này không cần ai làm trắc nghiệm. Chỉ cần quan sát ai hào hứng với cái mới, ai cẩn trọng với cái mới, rồi thiết kế quy trình có chỗ cho cả hai. Lưu ý là quan sát vẫn chỉ là phỏng đoán; nói chuyện thẳng với từng người về cách họ thích làm việc sẽ chính xác hơn.

Cởi mở trong học tập, gia đình và tình bạn

Ở trường, học sinh cởi mở cao thường hào hứng với bài mở, câu hỏi không có đáp án duy nhất, dự án tự chọn đề. Nhưng chính các em cũng dễ nản với phần luyện tập lặp lại, như học thuộc công thức hay làm đi làm lại một dạng bài. Học sinh cởi mở thấp hơn thường thấy yên tâm khi có đề cương rõ, ví dụ mẫu và cách chấm cụ thể. Không kiểu nào học giỏi hơn; mỗi kiểu cần một cách giao bài khác. Phụ huynh và thầy cô biết điều này sẽ bớt trách các em là "lười suy nghĩ" hay "không chịu ngồi yên".

Trong gia đình, khác biệt về cởi mở hay lộ ra ở những chuyện nhỏ: một người muốn mỗi kỳ nghỉ đi một nơi mới, người kia muốn về đúng quê cũ; một người thích đổi cách bày nhà, người kia thấy mọi thứ đang ổn. Hai người không cần thắng nhau. Một cách thoả thuận hay dùng là luân phiên, hoặc chia rõ phần nào cố định, phần nào được thử.

Với tình bạn, người cởi mở cao hay tìm bạn để trò chuyện ý tưởng, còn người cởi mở thấp coi trọng những buổi gặp quen thuộc, đều đặn. Hiểu điều này giúp bạn không thất vọng khi người bạn lâu năm không hứng thú với cuốn sách bạn vừa mê, và họ cũng không phiền khi bạn rủ thử quán lạ mỗi lần.

Tự kiểm: những câu hỏi giúp bạn nhận ra mức cởi mở của mình

Không cần bộ câu hỏi chính thức, bạn vẫn có thể tự quan sát qua những câu dưới đây. Trả lời theo những gì bạn thực sự làm trong vài tháng qua, không theo điều bạn nghĩ mình nên làm:

  • Lần gần nhất bạn chủ động tìm hiểu một chủ đề hoàn toàn ngoài chuyên môn là khi nào?
  • Khi gặp một quan điểm trái ngược, phản ứng đầu tiên của bạn là tò mò hay khó chịu?
  • Bạn thích đi lại quán quen hay thử quán mới mỗi lần?
  • Âm nhạc, tranh ảnh, phim có khiến bạn xúc động mạnh và nghĩ về nó nhiều ngày không?
  • Bạn có hay mơ mộng, tưởng tượng những kịch bản khác cho cuộc sống của mình?
  • Khi công việc có cách làm mới, bạn muốn thử ngay hay chờ thấy hiệu quả rồi mới theo?

Nếu câu trả lời của bạn trộn lẫn hai phía, đó là dấu hiệu bạn ở khoảng giữa hoặc cởi mở theo từng lĩnh vực. Đừng cố ép mình vào một đầu. Thứ có ích hơn là biết lĩnh vực nào bạn sẵn sàng thử, lĩnh vực nào bạn cần sự ổn định.

Sống và làm việc thuận hơn với mức cởi mở của mình

Mức cởi mở không cần sửa, nhưng có thể thiết kế đời sống cho hợp. Mấy bước sau áp dụng được cho cả hai đầu thang:

  1. Nếu bạn cởi mở cao, đặt luật "một dự án mới chỉ được mở khi một dự án cũ đã khép". Viết danh sách ý tưởng riêng để không phải làm ngay mọi thứ chợt nghĩ ra.
  2. Nếu bạn cởi mở cao, chủ động hỏi người thực tế trong nhóm "chỗ nào có thể hỏng" trước khi thuyết phục cả nhóm đi theo ý mới.
  3. Nếu bạn cởi mở thấp, thử thay đổi nhỏ có giới hạn, ví dụ mỗi tháng một món ăn lạ hay một cuốn sách khác thể loại, để mở rộng mà không thấy bị đẩy khỏi vùng quen.
  4. Nếu bạn cởi mở thấp, khi buộc phải đổi cách làm, hãy xin một bản hướng dẫn hoặc người đi trước, vì cái khó với bạn thường là sự mơ hồ chứ không phải bản thân sự thay đổi.
  5. Với cả hai, khi làm việc chung với người ở đầu bên kia, hãy coi họ là người bổ sung điểm mù cho mình chứ không phải người cản đường.

Cởi mở có xu hướng giảm nhẹ khi về già theo nhiều nghiên cứu, nhưng mức giảm khác nhau rất nhiều giữa từng người, và những người duy trì thói quen học điều mới thường giữ được sự tò mò lâu hơn.

Câu hỏi thường gặp

Cởi mở trong Big Five có giống tính dễ gần không?

Không. Dễ gần, thân thiện thuộc về yếu tố hướng ngoại và dễ chịu. Cởi mở với trải nghiệm nói về trí tò mò, óc tưởng tượng và độ sẵn lòng với ý tưởng mới. Một người rất cởi mở vẫn có thể ít nói và khó gần.

Người cởi mở thấp có phải là người bảo thủ không?

Không hẳn. Cởi mở thấp mô tả xu hướng thích cái quen và thực tế, không phải một quan điểm cố định. Nhiều người cởi mở thấp vẫn sẵn lòng thay đổi khi thấy rõ lợi ích, họ chỉ cần thêm thời gian và bằng chứng.

Cởi mở cao có làm người ta thông minh hơn không?

Không. Hai thứ có liên hệ ở mức vừa phải, nhất là với mặt trí tuệ của yếu tố cởi mở, nhưng đây là hai đặc điểm khác nhau. Người cởi mở thấp vẫn có thể rất giỏi, và người cởi mở cao không vì thế mà học tốt hơn.

Có thể rèn để cởi mở hơn được không?

Điểm tính cách thay đổi chậm, nhưng hành vi thì rèn được. Thử trải nghiệm mới ở mức nhỏ, đọc ngoài chuyên môn, nói chuyện với người khác quan điểm là cách mở rộng dần. Không cần ép mình thành người khác hẳn.

Nghề nào hợp với người cởi mở cao?

Tính cách chỉ gợi ý môi trường, không quyết định nghề. Người cởi mở cao thường thấy dễ chịu với việc có nhiều đổi mới, nghiên cứu hay sáng tạo, nhưng họ vẫn làm tốt nhiều nghề khác nếu có sở thích và năng lực phù hợp.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138