HuongNgoai.comHướng Ngoại
Hiểu lầm về trắc nghiệm tính cách

Khi nào trắc nghiệm tính cách hữu ích thật: cách dùng đúng và đáng công

Trắc nghiệm tính cách hữu ích khi dùng để mở đầu việc tự quan sát và trò chuyện, không phải để phán. Các tình huống đáng dùng, quy trình bốn tuần và lúc nên dừng.

Small team of young Vietnamese coworkers sitting in a circle on floor cushions in a bright studio, sharing tea and talking, shot from above, warm orange and blue accents

Trắc nghiệm tính cách hữu ích thật khi được dùng làm điểm bắt đầu cho việc tự quan sát và trò chuyện với người khác, không phải làm lời kết luận về một con người. Dùng đúng cách, nó cho bạn từ ngữ để gọi tên nhu cầu, giúp nhóm làm việc hay gia đình hiểu vì sao mỗi người phản ứng khác nhau, và gợi ý những điều chỉnh nhỏ nhưng có tác dụng.

Nhiều bài viết, kể cả trên site này, nói khá nhiều về giới hạn và hiểu lầm. Bài này đi theo chiều ngược lại: những tình huống trắc nghiệm đáng bỏ công, cách biến kết quả thành việc làm cụ thể, và dấu hiệu cho thấy bạn đã dùng nó quá đà.

Hữu ích nghĩa là gì với một bài trắc nghiệm

Một công cụ hữu ích không nhất thiết phải đúng tuyệt đối; nó cần giúp bạn làm được điều gì đó tốt hơn so với khi không có nó. Bản đồ du lịch vẽ đơn giản, bỏ qua hàng nghìn chi tiết, nhưng vẫn giúp bạn đi đúng hướng. Trắc nghiệm tính cách cũng vậy: nó đơn giản hoá con người, và chính sự đơn giản đó giúp người ta bắt đầu nói chuyện về những thứ vốn khó gọi tên.

Nhiều người cả đời không nghĩ tới việc mình cần một khoảng yên tĩnh sau giờ làm, hay mình làm việc tốt nhất khi có kế hoạch rõ. Đọc kết quả trắc nghiệm, họ lần đầu thấy một cái tên cho điều đó và nhận ra nó là nhu cầu bình thường, không phải tật xấu. Chỉ riêng điều này đã đủ để trắc nghiệm có giá trị với nhiều người. Có người còn dùng chính từ ngữ đó để giải thích với gia đình vì sao mình xin về phòng sớm sau bữa giỗ đông người, và lần đầu được hiểu thay vì bị trách.

Nhưng giá trị nằm ở những gì bạn làm sau khi đọc, không nằm ở cái nhãn. Kết quả chỉ có ích khi nó dẫn tới một câu hỏi mới, một cuộc trò chuyện, hay một thay đổi nhỏ trong cách bạn sắp xếp cuộc sống. Đọc xong rồi để đó thì chỉ là một trò giải trí vui.

Những tình huống trắc nghiệm đáng dùng

Hiểu cách mình nạp và tiêu năng lượng. Trục hướng nội và hướng ngoại giúp nhiều người lý giải vì sao có tuần họ kiệt sức dù không làm việc nặng. Từ đó họ sắp xếp lịch hợp hơn: xen ngày nhiều cuộc hẹn với buổi tối yên tĩnh, hoặc ngược lại, chủ động gặp người khi làm việc một mình quá lâu.

Có ngôn ngữ chung trong nhóm hoặc gia đình. Khi mọi người hiểu rằng có người cần suy nghĩ trước khi nói, có người nghĩ bằng cách nói ra, họ bớt hiểu lầm nhau. Người im lặng không còn bị coi là thờ ơ, người nói nhiều không còn bị coi là áp đảo.

Mở đầu việc tự quan sát. Kết quả cho bạn vài giả thuyết về mình để kiểm chứng trong đời thường. Quá trình kiểm chứng đó, chứ không phải bản thân kết quả, mới làm bạn hiểu mình hơn.

Cân nhắc môi trường sống và làm việc. Khi đứng trước lựa chọn như làm việc ở văn phòng mở hay làm từ xa, ở ký túc xá hay thuê phòng riêng, biết xu hướng của mình giúp bạn đặt đúng câu hỏi. Kết quả không quyết định thay, nhưng gợi ý điều cần để ý.

Trong buổi trao đổi với người có chuyên môn. Với giáo viên hướng nghiệp hay chuyên gia tâm lý, kết quả trắc nghiệm là một tài liệu để cùng bàn. Người có kinh nghiệm giúp bạn đọc nó trong bối cảnh cả cuộc sống, không tách rời.

Cùng một mục đích, dùng đúng và dùng sai

Ranh giới giữa có ích và có hại thường không nằm ở bài trắc nghiệm, mà ở cách người ta dùng kết quả.

Mục đíchDùng thế này thì có íchDùng thế này thì có hại
Hiểu bản thânCoi kết quả là giả thuyết, tự kiểm qua vài tuầnCoi kết quả là sự thật cuối cùng, sống cho giống mô tả
Làm việc nhómMỗi người tự chia sẻ điều mình cần, cả nhóm thoả thuận cách làmTrưởng nhóm phân việc theo nhãn, không hỏi ý người làm
Gia đìnhHiểu vì sao người thân phản ứng khác mình, bớt trách nhauDùng nhãn để chê hoặc đổ lỗi trong lúc cãi nhau
Định hướngGợi ý môi trường dễ chịu, kết hợp sở thích và năng lựcLoại bỏ một ngành chỉ vì "nhóm mình không hợp"
Phát triển bản thânChọn một kỹ năng ngược xu hướng để rèn dầnTừ chối rèn kỹ năng vì "không hợp tính cách"

Cột giữa có điểm chung: người được mô tả luôn có tiếng nói, và kết quả dẫn tới thoả thuận hoặc hành động cụ thể. Cột phải có điểm chung ngược lại: nhãn nói thay người, và cuộc trò chuyện dừng lại.

Từ kết quả tới việc làm trong bốn tuần

Quy trình đơn giản dưới đây giúp một lần làm trắc nghiệm để lại thứ gì đó thật sự dùng được.

  1. Tuần một: đọc kết quả, chọn đúng hai điểm bạn thấy có ích nhất, ví dụ "cần thời gian yên tĩnh để nạp lại sức" và "thích hoàn thành việc trước hạn". Bỏ qua phần còn lại.
  2. Tuần hai: quan sát hai điểm đó trong đời thường. Mỗi tối ghi một dòng: hôm nay điều này có đúng không, ở tình huống nào.
  3. Tuần ba: chọn một thay đổi nhỏ dựa trên quan sát, như dành ba mươi phút yên tĩnh sau giờ làm trước khi nói chuyện với cả nhà, hay đặt hạn chót riêng sớm hơn hạn chung hai ngày.
  4. Tuần ba cũng là lúc nói với một người liên quan về thay đổi đó, để họ hiểu và hỗ trợ.
  5. Tuần bốn: nhìn lại thay đổi có giúp gì không. Giữ cái có ích, bỏ cái không, và nếu muốn, chọn thêm một điểm khác từ kết quả để thử tiếp.

Bốn tuần nghe lâu, nhưng mỗi ngày chỉ tốn vài phút. Sau một vòng như vậy, bạn có một thói quen mới phù hợp với mình, thứ mà đọc mười đoạn mô tả nhóm cũng không mang lại.

Một nhóm làm việc dùng trắc nghiệm đúng cách

Một nhóm thiết kế sáu người ở Đà Nẵng hay căng thẳng trong các buổi họp ý tưởng: hai người nói liên tục, ba người gần như im lặng, một người thấy họp quá dài. Trưởng nhóm đề nghị cả nhóm làm một bài Big Five, mỗi người tự giữ kết quả và chỉ chia sẻ điều mình muốn.

Trong buổi chia sẻ, không ai nhắc điểm số. Mỗi người chỉ nói một câu kiểu "mình cần" hoặc "mình làm tốt hơn khi". Người im lặng nói họ cần đọc trước chủ đề để có ý; người nói nhiều thừa nhận họ hay nghĩ thành lời nên chưa chắc ý nào cũng là ý đã chốt. Người thấy họp dài cho biết họ mất tập trung sau bốn mươi phút.

Cả nhóm thống nhất ba thay đổi: gửi chủ đề trước một ngày, mở đầu họp bằng năm phút mỗi người tự viết ý ra giấy rồi mới nói, và giới hạn họp trong bốn mươi lăm phút. Sau một tháng, số ý tưởng từ những người trước đây im lặng tăng rõ, buổi họp ngắn hơn. Điều đáng chú ý là trắc nghiệm chỉ mở đầu câu chuyện; các thay đổi đến từ việc mọi người nói thật về nhu cầu của mình.

Ba câu hỏi trước khi làm bất kỳ bài nào

Trước khi bấm bắt đầu, dành một phút trả lời ba câu dưới đây. Chúng quyết định phần lớn việc bài trắc nghiệm có ích với bạn hay không.

  • Mình muốn biết điều gì? Câu hỏi càng cụ thể, như "vì sao mình mệt sau các buổi họp", kết quả càng dễ dùng. Câu hỏi quá lớn như "mình là ai" khó có bài nào trả lời nổi.
  • Sau khi có kết quả, mình sẽ làm gì với nó? Nếu câu trả lời là "chụp màn hình khoe bạn", không sao, chỉ cần biết đó là giải trí.
  • Ai sẽ thấy kết quả và họ sẽ dùng nó thế nào? Nếu người khác có thể dùng kết quả để quyết định thay bạn, hãy cân nhắc trước khi chia sẻ.

Ba câu này cũng là cách lọc bài phù hợp. Muốn hiểu nhịp năng lượng thì bài có trục hướng nội và hướng ngoại đủ dùng; muốn một bức tranh rộng hơn thì bài Big Five cho điểm theo từng yếu tố thường hữu ích hơn.

Còn nếu câu hỏi của bạn là về năng lực, sức khoẻ tinh thần hay chuyện có nên kết hôn, không bài trắc nghiệm tính cách nào là công cụ đúng.

Dấu hiệu bạn đã dùng trắc nghiệm quá đà

Công cụ có ích đến mức nào thì cũng có lúc bị dùng quá. Dấu hiệu đầu tiên là bạn làm hết bài này đến bài khác mà không thay đổi gì trong cuộc sống: kết quả thành thứ để sưu tầm thay vì để dùng. Dấu hiệu thứ hai là mọi cuộc trò chuyện về người khác đều quy về nhóm tính cách, và bạn bắt đầu đoán người mới quen thuộc nhóm nào trước khi biết họ làm gì, thích gì.

Dấu hiệu thứ ba là bạn dùng kết quả để tránh việc khó, như không thử vai trò mới, không học kỹ năng mới vì "không hợp". Dấu hiệu thứ tư là bạn tìm tới trắc nghiệm mỗi khi buồn hay bối rối, như tìm một lời giải thích cho cảm xúc. Lúc đó điều bạn cần thường là nghỉ ngơi, trò chuyện với người tin cậy, hoặc gặp chuyên gia tâm lý nếu cảm giác đó kéo dài.

Khi nhận ra những dấu hiệu này, cách đơn giản là tạm gác trắc nghiệm vài tháng, tập mô tả mình và người khác bằng hành vi cụ thể. Sau đó quay lại, bạn sẽ dùng nó nhẹ nhàng và đúng chỗ hơn.

Một phép thử nhanh: thử kể về mình trong ba câu mà không dùng chữ cái nhóm hay tên đặc điểm nào. Nếu thấy khó, có lẽ nhãn đã chiếm chỗ của những câu chuyện cụ thể về bạn.

Câu hỏi thường gặp

Trắc nghiệm tính cách có thật sự giúp hiểu bản thân không?

Có, nếu bạn coi kết quả là gợi ý và tự kiểm qua đời sống thường ngày. Phần hiểu thêm về mình đến từ việc quan sát và suy nghĩ sau khi đọc kết quả, không đến từ việc đọc một đoạn mô tả rồi gật đầu.

Có nên cho cả nhóm làm việc cùng làm trắc nghiệm tính cách không?

Có thể, nếu mục đích là hiểu nhau và thoả thuận cách làm việc. Mỗi người nên tự giữ kết quả và chỉ chia sẻ điều mình muốn. Không dùng kết quả để phân việc, đánh giá hay xếp hạng thành viên.

Nên chọn MBTI hay Big Five khi muốn dùng cho mục đích thực tế?

Big Five cho điểm theo từng yếu tố trên một dải liên tục và có nhiều bằng chứng nghiên cứu hơn, nên phù hợp khi muốn hiểu sâu. MBTI dễ nhớ, dễ bắt đầu câu chuyện, nhưng cần nhớ giới hạn của cách chia nhóm theo hai cực.

Làm xong trắc nghiệm rồi thì nên làm gì tiếp theo?

Chọn hai điểm bạn thấy có ích nhất, quan sát chúng trong hai tuần, rồi thử một thay đổi nhỏ dựa trên quan sát. Nói với người liên quan về thay đổi đó để họ hiểu và hỗ trợ bạn.

Trắc nghiệm tính cách có giúp gia đình bớt cãi nhau không?

Có thể giúp khi mọi người dùng nó để hiểu vì sao người thân phản ứng khác mình. Không giúp nếu kết quả bị dùng làm vũ khí trong lúc cãi nhau. Điều quyết định vẫn là cách cả nhà lắng nghe và thoả thuận với nhau.

Bao lâu thì nên làm lại trắc nghiệm một lần để theo dõi bản thân?

Mỗi năm một lần là đủ với đa số người, hoặc sau những thay đổi lớn như ra trường, đổi việc, có con. Làm quá thường xuyên không cho thêm thông tin mà dễ biến thành thói quen sưu tầm kết quả.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138