HuongNgoai.comHướng Ngoại
Hiểu lầm về trắc nghiệm tính cách

Trắc nghiệm vui trên mạng xã hội: vì sao không nên tin và chuyện dữ liệu cá nhân

Trắc nghiệm vui kiểu "bạn là nhân vật nào" trên mạng xã hội: vì sao kết quả không đáng tin, chúng thu dữ liệu gì của bạn và cách chơi cho vui mà vẫn an toàn.

Vietnamese teenage girl lying on a sofa at home holding a phone above her face, phone back facing camera, younger brother peeking over the armrest, cozy evening lamp light

Trắc nghiệm vui trên mạng xã hội kiểu "bạn là nhân vật nào", "tính cách bạn giống loài hoa nào" không đáng tin như một phép đo tính cách, và nhiều bài còn thu thập dữ liệu cá nhân của bạn nhiều hơn bạn nghĩ. Kết quả được thiết kế để dễ chia sẻ, không phải để đúng. Còn cái giá bạn trả cho vài phút vui đôi khi là quyền truy cập tài khoản, danh sách bạn bè hoặc câu trả lời trùng với câu hỏi bảo mật.

Không cần sợ hay cấm hẳn. Biết bài trắc nghiệm vui được làm ra như thế nào và nó lấy gì của bạn, bạn có thể chơi cho vui mà vẫn giữ an toàn cho mình và người thân.

Trắc nghiệm vui khác trắc nghiệm tính cách ở đâu

Một bài trắc nghiệm tính cách nghiêm túc bắt đầu từ một mô hình, có nhiều câu hỏi cho mỗi đặc điểm, được kiểm tra xem làm lại có ra gần như cũ không. Một bài trắc nghiệm vui thường bắt đầu từ kết quả: người soạn nghĩ trước mười nhân vật hay mười loài hoa hấp dẫn, rồi viết vài câu hỏi để dẫn người chơi vào một trong số đó.

Câu hỏi vì vậy thường là sở thích bề mặt: bạn thích màu gì, món nào, mùa nào, chọn bức ảnh nào. Những lựa chọn này không có mối liên hệ được chứng minh nào với tính cách. Bài có tám câu mà chia ra mười hai kết quả thì mỗi kết quả chỉ dựa vào một hai lựa chọn ngẫu nhiên.

Bạn có thể tự thấy điều này bằng một phép thử nhỏ: làm lại cùng bài, chỉ đổi đúng một câu về màu yêu thích. Nếu kết quả nhảy sang nhân vật khác hẳn, bài đó đang chọn kết quả gần như ngẫu nhiên, và đoạn mô tả bạn vừa đọc không nói gì về bạn.

Điều này không làm trắc nghiệm vui trở nên xấu. Nó giống trò chơi bài trong buổi họp lớp: mục đích là cười, là có chuyện nói. Vấn đề chỉ phát sinh khi người chơi coi kết quả là thật, hoặc khi đằng sau trò chơi là một cái máy thu dữ liệu. Phần dưới nói về cả hai điều đó.

Vì sao kết quả nghe trúng mà không nên tin

Kết quả được viết để ai cũng thích. Mỗi kết quả là một đoạn mô tả đẹp, có chút cá tính, đủ để người chơi muốn chia sẻ. Không ai muốn khoe kết quả "bạn khá bình thường", nên bài vui không bao giờ viết như vậy.

Câu mô tả đủ rộng để vừa với nhiều người. Những câu như "bạn ấm áp nhưng đôi khi cần khoảng riêng" đúng với hầu hết mọi người. Hiện tượng này đã được nhắc ở bài về hiệu ứng Barnum; ở trắc nghiệm vui nó xuất hiện dày đặc hơn.

Người chơi làm lại cho tới khi ra kết quả thích. Rất nhiều người làm hai ba lần, chỉ đổi vài lựa chọn, rồi chia sẻ kết quả đẹp nhất. Bạn bè thấy kết quả đó và nghĩ bài "đoán đúng ghê".

Thấy bạn bè cùng làm thì tin hơn. Khi cả nhóm bạn chia sẻ kết quả và bình luận "đúng quá", cảm giác tin tưởng lan ra như một hiệu ứng đám đông, dù không ai kiểm chứng gì.

So với các lời đoán theo ngày sinh hay nét mặt. Trắc nghiệm vui hoạt động theo cùng một kiểu với những lời đoán tính cách dựa trên các dấu hiệu không liên quan, chủ đề đã được bàn ở nơi khác nên ở đây chỉ nhắc qua.

Cái giá thật: dữ liệu của bạn và của bạn bè

Năm 2018, dư luận thế giới chú ý tới vụ một ứng dụng trắc nghiệm tính cách trên mạng xã hội thu thập dữ liệu không chỉ của người chơi mà cả bạn bè của họ, sau đó dữ liệu được dùng cho mục đích quảng cáo chính trị. Vụ việc khiến các nền tảng siết lại quyền truy cập, nhưng bài học vẫn còn nguyên: một trò chơi miễn phí có thể là cửa ngõ để lấy thông tin.

Ngày nay, nhiều bài trắc nghiệm vui yêu cầu "đăng nhập bằng tài khoản mạng xã hội để xem kết quả". Khi bấm đồng ý, bạn có thể đang cho phép ứng dụng xem tên, ảnh, email, ngày sinh, danh sách trang đã thích, đôi khi cả danh sách bạn bè. Dữ liệu đó có thể được dùng để nhắm quảng cáo, bán lại, hoặc ghép với nguồn khác để vẽ chân dung bạn chi tiết hơn bạn tưởng.

Ngay cả khi không đăng nhập, câu trả lời của bạn cũng là dữ liệu. Một bài hỏi bạn sống ở đâu, làm nghề gì, có con chưa, thu nhập khoảng nào thì đang thu thập hồ sơ khách hàng, không phải đo tính cách.

Những thứ bài trắc nghiệm vui hay hỏi và nguy cơ đi kèm

Một số câu hỏi trông vô hại nhưng trùng với thông tin dùng để bảo vệ tài khoản hoặc nhận diện bạn.

Bài yêu cầuTrông nhưNguy cơ thật
Đăng nhập bằng tài khoản mạng xã hộiTiện, khỏi gõ tênỨng dụng nhận quyền đọc thông tin hồ sơ, có khi cả bạn bè
Tên con vật nuôi đầu tiên, tên trường tiểu họcCâu hỏi hoài niệm dễ thươngTrùng câu hỏi bảo mật dùng để lấy lại mật khẩu ở nhiều dịch vụ
Ngày sinh đầy đủ, quê quánĐể "tính" kết quảThông tin nhận diện, ghép với tên là đủ để mạo danh nhiều việc
Tải ảnh khuôn mặtĐể xem bạn giống nhân vật nàoẢnh khuôn mặt là dữ liệu sinh trắc, khó lấy lại khi đã gửi đi
Số điện thoại để nhận kết quảĐể gửi kết quả chi tiếtBị đưa vào danh sách tin nhắn quảng cáo, cuộc gọi lừa đảo
Cho phép truy cập danh bạ, ảnh trên máyĐể "cá nhân hoá" kết quảLộ thông tin của cả những người không chơi

Nguyên tắc chung: một bài trắc nghiệm để giải trí không cần biết bạn là ai mới cho ra kết quả. Bài nào đòi thông tin vượt quá vài lựa chọn sở thích thì cái nó cần là dữ liệu của bạn, không phải tính cách của bạn.

Trước khi bấm "bắt đầu", và khi lỡ cấp quyền

Vài thói quen nhỏ giúp bạn chơi trắc nghiệm vui mà vẫn giữ an toàn.

  1. Xem bài có bắt đăng nhập không. Nếu có, thử tìm cách xem kết quả không cần đăng nhập, hoặc bỏ qua bài đó.
  2. Đọc danh sách quyền truy cập trước khi bấm đồng ý. Quyền xem bạn bè, danh bạ, ảnh là quá nhiều cho một trò chơi.
  3. Không trả lời thật các câu trùng câu hỏi bảo mật: tên thú cưng, trường cũ, tên đệm của mẹ, con đường đầu tiên bạn sống.
  4. Không nhập số điện thoại, địa chỉ hay ảnh khuôn mặt chỉ để nhận kết quả.
  5. Nếu đã lỡ đăng nhập, vào phần cài đặt của tài khoản mạng xã hội, mục ứng dụng và trang web đã kết nối, gỡ quyền của ứng dụng trắc nghiệm.
  6. Nếu đã lỡ trả lời câu trùng câu hỏi bảo mật, đổi câu hỏi hoặc câu trả lời bảo mật ở các tài khoản quan trọng như thư điện tử và ngân hàng điện tử, bật xác thực hai lớp.

Mất mười phút dọn dẹp sau một lần lỡ tay vẫn tốt hơn nhiều so với việc chờ tới khi tài khoản có dấu hiệu lạ. Ứng dụng đã gỡ quyền không lấy thêm được dữ liệu mới, dù dữ liệu cũ có thể vẫn còn ở phía họ.

Dấu hiệu một "trắc nghiệm" thật ra là mồi lừa đảo

Bên cạnh bài thu dữ liệu để quảng cáo, có những bài được dựng ra chỉ để dẫn người chơi vào bẫy. Chúng thường có vài dấu hiệu chung.

  • Kết quả chỉ hiện sau khi bạn chia sẻ bài cho một số bạn bè nhất định hoặc gắn tên họ vào bình luận.
  • Trang yêu cầu nhập lại mật khẩu mạng xã hội để "xác minh" trước khi xem kết quả.
  • Bài dẫn sang một trang lạ có địa chỉ na ná trang quen, giao diện hơi khác, lỗi chính tả nhiều.
  • Kết quả kèm lời mời nhận quà, trúng thưởng, chỉ cần nhập thông tin thẻ hoặc mã gửi qua tin nhắn.
  • Bài ép thời gian: "chỉ còn năm phút để xem kết quả", "kết quả sẽ bị xoá nếu không xác nhận ngay".
  • Người gửi bài cho bạn là một tài khoản quen nhưng cách nói chuyện khác thường, có thể tài khoản đó đã bị chiếm.

Gặp một trong các dấu hiệu này, đóng trang ngay, không nhập gì thêm. Nếu đã lỡ nhập mật khẩu, đổi mật khẩu ngay lập tức và kiểm tra các thiết bị đang đăng nhập tài khoản. Báo cho người đã gửi bài, vì rất có thể họ cũng vừa bị lừa theo cùng một cách. Không trò chơi vui nào cần mật khẩu, mã xác nhận hay thông tin thẻ của bạn.

Chơi cho vui đúng cách, và nói chuyện với con

Trắc nghiệm vui vẫn có chỗ của nó. Cả nhóm bạn cùng làm "bạn là món ăn nào" rồi cười nhau là một khoảnh khắc dễ thương. Chỉ cần hai điều: đọc kết quả như truyện cười, và không trả giá bằng dữ liệu. Nếu muốn hiểu tính cách thật sự, hãy chọn bài dựa trên mô hình có nghiên cứu như Năm yếu tố lớn, cho điểm theo từng yếu tố và không đòi đăng nhập.

Với cha mẹ có con tuổi học trò, trắc nghiệm vui là dịp tốt để nói chuyện về an toàn trên mạng mà không cần giảng giải. Có thể ngồi làm cùng con một bài, rồi hỏi con: bài này hỏi những gì, mình có cần nói thật tên trường không, sao nó lại đòi đăng nhập. Trẻ hiểu nhanh hơn khi tự phát hiện ra vấn đề thay vì bị cấm.

Cũng nên nhắc con rằng kết quả trắc nghiệm vui không nói con là ai. Một bài bảo con "lạnh lùng" hay "nhút nhát" chỉ là vài lựa chọn sở thích được ghép với một đoạn văn soạn sẵn. Con thế nào là do con sống, học, chơi ra sao, và điều đó còn đang thay đổi mỗi ngày.

Câu hỏi thường gặp

Trắc nghiệm vui trên mạng xã hội có đoán đúng tính cách không?

Không đáng tin như một phép đo. Bài thường có ít câu hỏi về sở thích bề mặt, kết quả được viết để ai đọc cũng thấy hay. Cảm giác "đúng quá" phần lớn đến từ câu mô tả rộng và việc người chơi tự áp vào trải nghiệm của mình.

Đăng nhập bằng tài khoản mạng xã hội để làm trắc nghiệm có nguy hiểm không?

Có thể có rủi ro, vì ứng dụng nhận quyền đọc thông tin hồ sơ của bạn, đôi khi nhiều hơn mức cần. Nếu đã lỡ đăng nhập, hãy vào phần cài đặt ứng dụng đã kết nối của tài khoản và gỡ quyền của ứng dụng đó.

Vì sao không nên trả lời câu hỏi về tên thú cưng đầu tiên trong trắc nghiệm vui?

Vì nhiều dịch vụ dùng chính những câu như tên thú cưng, tên trường tiểu học, tên đệm của mẹ làm câu hỏi bảo mật khi lấy lại mật khẩu. Trả lời công khai là vô tình đưa ra chìa khoá phụ cho tài khoản của mình.

Đã lỡ làm nhiều bài trắc nghiệm vui thì nên làm gì?

Gỡ quyền các ứng dụng lạ trong phần cài đặt tài khoản mạng xã hội, đổi câu trả lời bảo mật ở thư điện tử và tài khoản ngân hàng nếu đã lỡ để lộ, và bật xác thực hai lớp. Từ nay chơi những bài không đòi đăng nhập.

Có nên cấm con làm trắc nghiệm vui trên mạng không?

Cấm hẳn thường khó và ít hiệu quả. Tốt hơn là cùng con làm một bài, chỉ cho con thấy bài hỏi gì và đòi quyền gì, rồi thống nhất vài nguyên tắc như không đăng nhập, không nhập số điện thoại, không gửi ảnh mặt.

Làm sao phân biệt trắc nghiệm vui với trắc nghiệm tính cách nghiêm túc?

Bài nghiêm túc nói rõ dựa trên mô hình nào, có nhiều câu cho mỗi đặc điểm, cho điểm theo từng phần và nhắc giới hạn. Bài vui thường có ít câu, hỏi sở thích bề mặt, trả về một nhân vật hay đồ vật kèm đoạn mô tả đẹp.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138