HuongNgoai.comHướng Ngoại
Hiểu lầm về trắc nghiệm tính cách

Trắc nghiệm MBTI chính thức và bản trên mạng: khác nhau ở đâu, bản quyền ra sao

Phân biệt trắc nghiệm MBTI chính thức, bản phỏng theo có nguồn và bản chép trôi nổi trên mạng; chuyện bản quyền câu hỏi và cách chọn bài phù hợp với nhu cầu.

Vietnamese woman in her forties sitting at a small wooden desk in a sunlit study, hands folded, gazing at a closed laptop, shot from behind and slightly above, warm neutral tones

Trắc nghiệm MBTI chính thức là bộ công cụ có bản quyền, thường phải trả phí và được thực hiện kèm buổi trao đổi kết quả với người đã qua đào tạo; phần lớn bài "test MBTI" miễn phí trên mạng là bản phỏng theo hoặc bản chép, chỉ mượn bốn chữ cái. Hai loại này có thể cho kết quả khác nhau ngay cả khi bạn trả lời giống hệt, vì câu hỏi, cách tính điểm và nhóm chuẩn không giống nhau.

Điều đó không có nghĩa bản trên mạng vô giá trị hay bản chính thức là chân lý. Biết mình đang làm loại nào giúp bạn đặt mức tin hợp lý, và nếu bạn là giáo viên, người làm nhân sự hay người soạn nội dung, giúp tránh những rắc rối về bản quyền không đáng có.

Bản chính thức nghĩa là gì

MBTI, viết tắt của Myers-Briggs Type Indicator, do Katharine Cook Briggs và con gái Isabel Briggs Myers phát triển dựa trên học thuyết về các kiểu tâm lý của Carl Jung trong cuốn "Các kiểu tâm lý" xuất bản năm 1921. Tên gọi MBTI là nhãn hiệu đã được đăng ký, và bộ câu hỏi chính thức do đơn vị nắm quyền phát hành quản lý, có nhiều phiên bản, nhiều ngôn ngữ.

Đặc điểm của bản chính thức là quy trình đi kèm. Người làm bài thường nhận kết quả qua một người đã được đào tạo về công cụ này, có buổi trao đổi để tự xác nhận nhóm phù hợp nhất, chứ không chỉ đọc một trang mô tả. Chính tinh thần của người phát triển là người làm bài tự quyết định nhóm của mình sau khi được giải thích, coi điểm số là gợi ý.

Cũng cần nói rõ: "chính thức" nghĩa là đúng bộ công cụ gốc, không có nghĩa là thoát khỏi các giới hạn mà giới nghiên cứu đã chỉ ra về MBTI, như việc chia đôi những người ở khoảng giữa hay việc làm lại có thể ra nhóm khác. Bản chính thức được kiểm định kỹ hơn, nhưng vẫn là một công cụ phân loại xu hướng.

Ba loại bài bạn hay gặp

Bảng dưới đây giúp bạn đoán bài mình vừa làm thuộc loại nào và đặt mức tin tương ứng.

Tiêu chíBản chính thứcBản phỏng theo có nguồnBản chép trôi nổi
Câu hỏiBộ gốc có bản quyềnCâu tự soạn dựa trên mô hình, ghi rõ khác bản gốcCâu chép, cắt, dịch lại qua nhiều tay
Cách tính điểmĐược công bố và kiểm địnhCó thể có giải thíchKhông rõ, đôi khi tính sai
Nhận kết quảThường có người đã đào tạo trao đổiĐọc trang mô tả tự độngĐọc trang mô tả, nhiều quảng cáo
Chi phíCó phíThường miễn phí hoặc có phần trả phíMiễn phí, đổi lại thu dữ liệu
Nói về giới hạnCó tài liệu hướng dẫn sử dụngTuỳ trang, trang tốt có nóiHầu như không
Mức tin hợp lýGợi ý có trọng lượng, vẫn cần tự xác nhậnGợi ý để tự quan sát thêmĐọc cho vui

Nhiều trang miễn phí nổi tiếng thuộc cột giữa: họ dùng mô hình riêng, có trang thêm hậu tố như A hoặc T, và một số nói rõ mình không phải MBTI. Người dùng thường không đọc phần đó, nên cứ gọi chung là "test MBTI".

Vì sao bản chép trên mạng hay lệch

Dịch chồng dịch. Một câu tiếng Anh được dịch sang tiếng Việt, rồi người khác sửa cho "mượt", rồi người thứ ba rút gọn. Sau vài lần, câu có thể đổi nghĩa, ví dụ từ "thích lên kế hoạch" thành "thích sự hoàn hảo", là hai chuyện khác nhau.

Bị cắt bớt câu. Để bài làm nhanh, người chép bỏ bớt câu hỏi. Mỗi trục còn ít câu thì chỉ cần một câu trả lời lệch là nhãn đổi, kết quả kém ổn định hẳn.

Đổi thang trả lời. Bản gốc có thể dùng kiểu chọn một trong hai, bản chép lại đổi thành thang năm mức, hoặc ngược lại, mà không điều chỉnh cách tính điểm.

Mất nhóm chuẩn. Không có dữ liệu so sánh, bài chỉ cộng điểm thô rồi chia đôi tại điểm giữa, bất kể điểm giữa đó có hợp lý với người làm bài hay không.

Mô tả không khớp câu hỏi. Phần câu hỏi lấy từ chỗ này, phần mô tả nhóm lấy từ chỗ khác. Kết quả là bạn được xếp nhóm theo một cách hiểu nhưng đọc mô tả theo cách hiểu khác.

Không ai sửa lỗi. Bản chép trôi nổi không có người chịu trách nhiệm. Câu hỏi đảo chiều bị tính nhầm, lỗi gõ làm đổi nghĩa, trang hỏng nửa chừng vẫn cho ra kết quả. Người làm bài không có cách nào biết, và cũng không có chỗ nào để báo lại.

Bản quyền: điều người dùng và người soạn nên biết

Phần này không phải tư vấn pháp lý, chỉ là những điều nên cân nhắc trước khi sao chép hay dùng trắc nghiệm cho người khác.

  • Câu hỏi của một bộ trắc nghiệm có bản quyền là tài sản trí tuệ; in ra phát cho học sinh, nhân viên hoặc đưa lên trang của mình để thu phí có thể vi phạm quyền của đơn vị sở hữu.
  • Tên gọi đã đăng ký nhãn hiệu không nên dùng để quảng cáo một bài tự soạn như thể đó là bản chính thức.
  • Trường học, trung tâm, doanh nghiệp muốn dùng trắc nghiệm nên hỏi rõ nguồn gốc bộ câu hỏi, quyền sử dụng và ai chịu trách nhiệm giải thích kết quả.
  • Người làm bài có quyền hỏi bài mình làm là bản nào, ai soạn, dữ liệu trả lời được lưu ở đâu.
  • Nếu cần một bộ câu hỏi dùng tự do cho lớp học hay hoạt động nội bộ, có những kho câu hỏi được giới nghiên cứu công bố để dùng chung.

Với người viết nội dung, an toàn nhất là mô tả mô hình bằng lời của mình, không chép nguyên văn câu hỏi, và nói rõ bài viết hay bài trắc nghiệm của mình không phải công cụ chính thức.

Big Five có kho câu hỏi dùng tự do

Một điểm ít người biết là mô hình Năm yếu tố lớn có cả công cụ thương mại lẫn công cụ dùng tự do. Bộ NEO do Paul Costa và Robert McCrae phát triển là công cụ có bản quyền, được dùng nhiều trong nghiên cứu và lâm sàng. Bên cạnh đó, kho câu hỏi IPIP (International Personality Item Pool) được giới nghiên cứu xây dựng và công bố để ai cũng có thể dùng, kể cả dịch sang ngôn ngữ khác.

Điều này giải thích vì sao nhiều bài trắc nghiệm Big Five miễn phí có chất lượng khá: chúng được dựng từ kho câu hỏi đã được kiểm tra, không phải chép lén. Tất nhiên, bản dịch tiếng Việt vẫn cần được kiểm lại trên người Việt để chắc rằng câu hỏi được hiểu đúng.

Nếu bạn là giáo viên muốn cho học sinh làm một hoạt động tìm hiểu tính cách, hay người làm nhân sự muốn tổ chức buổi giao lưu nhóm, dựa trên kho câu hỏi công cộng giúp bạn tránh rắc rối bản quyền, đồng thời có cơ sở khoa học tốt hơn. Chỉ cần nhớ nguyên tắc chung: không dùng kết quả để chấm điểm, xếp hạng hay quyết định chuyện quan trọng của người làm bài.

Chọn loại bài theo nhu cầu

Không phải ai cũng cần bản chính thức. Hãy bắt đầu từ câu hỏi bạn muốn trả lời.

  1. Chỉ tò mò, muốn có chuyện nói với bạn bè: một bài miễn phí có uy tín là đủ, đọc kết quả cho vui.
  2. Muốn hiểu mình nghiêm túc hơn: ưu tiên bài Big Five cho điểm theo từng yếu tố, kết hợp tự quan sát và hỏi người thân.
  3. Muốn dùng ngôn ngữ MBTI cho một khoá phát triển bản thân hay làm việc nhóm: cân nhắc bản chính thức kèm người được đào tạo trao đổi kết quả.
  4. Muốn dùng cho lớp học, câu lạc bộ: chọn bộ câu hỏi dùng tự do, nói rõ mục đích là tìm hiểu, không chấm điểm.
  5. Đang băn khoăn về cảm xúc, sức khoẻ tinh thần: không chọn bài nào cả, hãy tìm gặp chuyên gia tâm lý.

Với bất kỳ loại nào, cách đọc kết quả vẫn giống nhau: xem điểm chứ không chỉ xem nhãn, đối chiếu với hành vi thật, hỏi người quen, làm lại sau vài tuần. Một bài miễn phí đọc kỹ có ích hơn một bài trả phí đọc lướt.

Câu hỏi trước khi trả phí luôn là: phần mình trả tiền thêm là gì, câu hỏi tốt hơn, cách tính điểm tốt hơn, hay chỉ là đoạn mô tả dài hơn. Nếu chỉ là mô tả dài hơn, bạn không mua được độ chính xác.

Tình huống: gói "test MBTI chuẩn quốc tế"

Chị Mai ở Khánh Hoà thấy một trung tâm quảng cáo gói "test MBTI chuẩn quốc tế, định hướng ngành học chính xác" cho con gái đang học lớp mười một, giá vài trăm nghìn. Trước khi đóng tiền, chị hỏi trung tâm ba câu: bộ câu hỏi lấy từ đâu, ai trả kết quả, kết quả dùng để làm gì. Câu trả lời là bộ câu hỏi "dịch từ bản gốc", kết quả gửi qua tin nhắn kèm danh sách ngành "hợp với nhóm". Không có ai trao đổi, không có giấy phép, không nhắc giới hạn.

Ba câu hỏi đó đủ để chị Mai nhận ra gói này thuộc loại bản chép, và phần "định hướng ngành chính xác" là lời hứa quá mức. Tính cách chỉ là một phần nhỏ trong việc chọn ngành, bên cạnh sở thích, năng lực học tập, giá trị và điều kiện gia đình. Chị chọn cách khác: cho con làm một bài Big Five miễn phí, rồi cả nhà ngồi đọc kết quả cùng nhau, hỏi con thấy câu nào đúng, câu nào không, rồi đặt lịch gặp giáo viên hướng nghiệp ở trường.

Bài học không phải là mọi gói trả phí đều tệ. Bài học là trước khi trả tiền cho bất kỳ bài trắc nghiệm nào, hãy hỏi nguồn gốc, người giải thích và mục đích sử dụng. Bên bán không trả lời rõ được ba câu này thì số tiền bạn trả khó mua được điều họ hứa.

Câu hỏi thường gặp

Làm sao biết bài MBTI mình làm có phải bản chính thức không?

Bản chính thức thường không được cung cấp tự do trên một trang miễn phí bất kỳ. Nếu bạn làm bài không mất phí, không có người trao đổi kết quả và trang không nêu rõ được cấp phép, nhiều khả năng đó là bản phỏng theo hoặc bản chép.

Bản trắc nghiệm miễn phí có cho kết quả khác bản chính thức không?

Có thể khác, vì câu hỏi, cách tính điểm và nhóm chuẩn khác nhau. Khác nhiều nhất ở những trục bạn có điểm sát ranh giới. Ở trục bạn nghiêng rõ về một phía, kết quả của hai loại bài thường giống nhau.

Giáo viên in bộ câu hỏi MBTI tìm trên mạng cho học sinh làm có sao không?

Có thể chạm tới bản quyền nếu đó là câu hỏi của bộ có chủ sở hữu, và cũng có nguy cơ dùng bản dịch sai. Giáo viên nên chọn bộ câu hỏi dùng tự do, nói rõ mục đích tìm hiểu, không chấm điểm hay dán nhãn học sinh.

Trả tiền cho bản chính thức có giúp kết quả đúng hơn không?

Bạn trả tiền cho bộ câu hỏi được kiểm định kỹ hơn và buổi trao đổi kết quả. Điều đó giúp bạn hiểu kết quả tốt hơn, nhưng không khắc phục được giới hạn chung của cách chia nhóm theo hai cực. Kết quả vẫn là gợi ý.

Có thể tự soạn bài trắc nghiệm tính cách để dùng trong công ty không?

Có thể, nếu bạn tự viết câu hỏi hoặc dùng kho câu hỏi công cộng và nói rõ đây là hoạt động tìm hiểu. Không nên dùng bài tự soạn để tuyển chọn, đánh giá hay quyết định chuyện lương thưởng của nhân viên.

Kết quả nhóm có đuôi A hoặc T có phải là MBTI không?

Không phải. Hậu tố đó đến từ mô hình riêng của một số trang trắc nghiệm miễn phí, ghép thêm một yếu tố về mức tự tin và phản ứng với áp lực vào bốn chữ cái. Bản MBTI gốc chỉ có bốn chữ.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138